Hayat bilgisi dersinde rol model katılımlı etkinliklerin öğrencilerin başarısına, tutumlarına, öz düzenleme becerilerine ve rol model algısına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Temel Eğitim, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN BAYIRLI
Danışman: Hüseyin Köksal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Etki alanını büyük ölçüde genişleten iletişim teknolojisindeki devrim niteliğindeki ilerlemeler, sosyal yayılma sürecini dönüştürmüştür. Sosyalleşmenin ve gerçeklik algısının değişime uğradığı bir çağın içinde karakter gelişiminin önemli bir çağında bulunan ilkokul öğrencilerinin rol model tercihleri ve nedenlerini incelemek ve eğitim ortamlarında olumlu rol modellerden yararlanmak önemli görülebilir. Okul ortamında rol modellerden gözlemleme çoğu zaman doğal sürecine bırakılmıştır. Davranışlarımızı, tutumlarımızı, inançlarımızı, değerlerimizi, motivasyonumuzu, öz yeterlik inançlarımızı etkileyebilme potansiyeline sahip olan olumlu rol modelleri okul ortamında planlı, programlı ve formal bir şekilde sunmak öğrenciler için başarıdan beceriye kadar birçok kazanımın elde edilmesini sağlayabilir. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı ilkokul öğrencilerinin rol model tercihlerinden ve rol model alma gerekçelerinden yola çıkarak belirlenen rol modelleri vii temele alan öz düzenlemeli öğrenme etkinliklerinin ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin hayat bilgisi dersi başarısına ve hayat bilgisi dersine yönelik tutumuna, öz düzenleme becerilerine ve rol model algısına etkisini belirlemektir. Bu amaca ulaşabilmek amacıyla çalışma nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı çok aşamalı karma araştırma deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın birinci aşamasında ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin rol model tercihleri, rol model alma gerekçeleri ve rol model alma süreçleri incelenmiştir. Araştırmanın bu aşaması nitel araştırma desenlerinden durum çalışması ile yürütülmüştür. Bu aşamanın katılımcılarını 100 öğrenci ve 87 veli oluşturmuştur. Yapılan analizler sonucunda katılımcıların çoğunlukla sanal ortamdaki kişileri ve aile bireylerini model aldıkları tespit edilmiştir. Öğrenci ve veli görüşlerine göre katılımcıların çalışkan, başarılı, sevecen/iyiliksever, komik/eğlenceli ve kendileriyle spor, teknoloji ve oyun gibi ortak ilgi alanlarına sahip rol modelleri örnek aldıkları tespit edilmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması olan kontrol gruplu yarı deneysel aşama için çıkarılan rol model profile uygun olan hayatlarının belirli bir bölümünde veya tamamında başarı hikayesine sahip olan rol modeller hayat bilgisi derslerine davet edilmiştir. Çalışma grubunu 29 deney, 29 kontrol grubu öğrencisi oluşturmuştur. Geliştirilen ders planları ve planların içerisinde yer alan etkinlikler Bandura'nın (1977, 1986) gözlem yoluyla öğrenme süreci ve Zimmerman (2000)'ın öz düzenleme modeli çerçevesinde hazırlanmıştır. 12 haftalık uygulama sürecinin sonunda Bayırlı ve Köksal (2022) tarafından geliştirilen 'Hayat Bilgisi Dersi Başarı Testi, Oker ve Tay (2020) tarafından geliştirilen Hayat Bilgisi Dersi Tutum Ölçeği, Çokçalışkan, Sakız ve Doğan (2019) tarafından geliştirilen Özdüzenlemeli Öğrenme Envanteri ve araştırmacı tarafından geliştirilen 'Rol Model Algısı Anketi' uygulanmıştır. Sürecin sonunda uygulamanın sosyal etkisini ortaya koyabilmek amacıyla deney grubu öğrenci ve velileriyle görüşmeler yapılmıştır. Veriler analiz edildiğinde deney grubunun uygulama sonunda hayat bilgisi başarı puanlarının anlamlı bir şekilde arttığı ama kontrol grubuyla anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Deney grubunun hayat bilgisi dersine yönelik tutumlarının ise uygulama öncesine göre artmadığı fakat kontrol grubuyla anlamlı bir şekilde farklılaştığı saptanmıştır. Deney grubunun Özdüzenlemeli Öğrenme Envanterinde bulunan Öndüşünme Ölçeği'nde uygulama öncesine göre farklılaşma olmazken Performans ve Özyansıtma Ölçeklerinde son test lehine anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Deney grubunun ÖÖE'de yer alan tüm ölçeklerde kontrol grubuyla anlamlı bir şekilde farklılaştığı görülmüştür. Deney grubunun uygulama sonrasında rol model algılarında önemli değişiklikler olduğu tespit edilmiştir. Uygulama sonunda yapılan görüşmeler analiz edildiğinde etkinliklerin hayat bilgisi başarısına önemli katkıları olduğu, hayat bilgisine yönelik tutumları geliştirdiği, katılımcıların öz düzenleme becerilerinin, öz yeterlik ve motivasyonlarının geliştiği saptanmıştır.