Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Temel Eğitim, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Merve Ceylan
Danışman: Naciye Aksoy
Özet:
Bu araştırmada, Çocuklar için Felsefe (ÇİF) uygulamalarının ilkokul üçüncü
sınıf öğrencilerinin üstbilişsel düşünme becerilerine üzerindeki
etkisi incelenmiştir. Çalışmanın kuramsal çıkış noktası, ilkokul
düzeyinde üstbilişsel farkındalığın geliştirilmesinde yapılandırılmış
tartışma ve sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımlarının ilkokul düzeyinde
üstbilişsel farkındalığın geliştirilmesinde etkili olabileceği
varsayımına dayanmaktadır. Bu doğrultuda, ÇİF oturumlarının öğrencilerin
düşünme süreçlerini izleme, düzenleme ve değerlendirme becerilerini destekleyip
desteklemediği temel araştırma problemi olarak ele alınmıştır. Araştırma, karma
yöntem yaklaşımı çerçevesinde eşzamanlı üçgenleme deseni kullanılarak
yürütülmüş; nicel ve nitel veri kaynakları birlikte ele alınmıştır. Çalışmada,
ön test ve son test uygulamaları kapsamında elde edilen veriler, aynı çalışma
grubundan toplanmış ve özdeş örnekleme stratejisi benimsenmiştir. Araştırmanın
çalışma grubunu, 2022–2023 eğitim-öğretim yılında bir devlet ilkokulunun üçüncü
sınıflarında öğrenim gören, uygulama ve karşılaştırma gruplarına ayrılmış
öğrenciler oluşturmaktadır. Gruplar yaş ve cinsiyet dağılımı bakımından dengelidir.
Nicel veriler, öğrencilerin üstbilişsel düşünme becerilerini belirlemeye
yönelik Bilişüstü Ölçeği aracılığıyla toplanırken; nitel veriler öğrenci
günlükleri, yarı yapılandırılmış görüşmeler, gözlem notları ile ses ve video
kayıtları yoluyla elde edilmiştir. Veri toplama araçları ve analiz süreçleri
uzman görüşleri ve pilot uygulamalar doğrultusunda geliştirilmiştir. Uygulama
süreci her sınıf için 12 hafta boyunca haftada iki oturum olacak şekilde
planlanmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel bulgular, ÇİF uygulamalarına
katılan öğrencilerin üstbilişsel düşünme becerilerinde anlamlı bir gelişim gösterdiğiniolduğunu;
serbest etkinlik derslerinde mevcut müfredat doğrultusunda öğretim yapılan
karşılaştırma grubunda ise benzer eş değerde bir
gelişimin gözlenmediği gerçekleşmediğini ortaya
koynmuştur.
Nitel bulgular da bu sonuçları desteklemiş; öğrencilerin öğrenme sürecine
ilişkin değerlendirmelerinde düşünme süreçlerini fark ettikleri, öğrenmelerini
izledikleri ve sonraki öğrenme deneyimlerini yönlendirmeye yönelik ifadeler
kullandıkları belirlenmiştir. Elde edilen bulgularUlaşılan
sonuçlar, ÇİF uygulamalarının ilkokul
üçüncü sınıf öğrencilerinin üstbilişsel düşünme becerilerinin geliştirilmesinde
ÇİF
uygulamalarının etkili bir yaklaşım olabileceğini göstermektedir.
Bu bağlamda, ilkokul öğretim programlarında sorgulamaya dayalı felsefi
etkinliklere yer verilmesinin ve öğretmenlerin bu doğrultuda desteklenmesinin,
öğrencilerin üstbilişsel ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişimine katkı
sağlayabileceği düşünülmektedir.