Elit düzeyde spor yaptıktan sonra yarışma sporunu bırakmış sporcularda koroner kalp hastalıkları risk profilinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1999
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPER FARUK UĞRAŞ
Danışman: LATİF AYDOS
Özet:173 ÖZET Bu araştırmanın amacı, elit düzeyde yıllarca spor yaptıktan sonra yarışma sporunu bırakmış bireylerin, koroner risk profillerim araştırmak ve egzersiz sırasında ya da antrenörlük yaparken görülen travmatik olmayan ölümleri hazırlayan psiko-sosyal ve fizyolojik nedenleri bulmaya çalışarak bu yönde yapılacak olan bilimsel çalışmalara katkıda bulunmaktır. Çalışma, 1999 yılında Ankara'da yapılmıştır. Çalışmaya, yıllarca elit düzeyde spor yaptıktan sonra yarışma sporunu bırakmış 20 erkek milli sporcu ile 10 sedanter erkek olmak üzere toplam 30 kişi katılmıştır. Çalışmada gruplar 1. Eski milli sporcular olup, düzenli egzersiz yapanlar (Yaş :X = 43.7 ± 3.43), 2. Eski milli sporcular olup, düzensiz egzersiz yapanlar ya da egzersizi tamamen bırakmış olanlar (Yaş:X = 45.9 ± 3.0), 3. Egzersiz yapmayan erkekler (Yaş:X = 41.8 ± 1.69) Deneklerin istirahatte nabız, tansiyon, aerobik kapasite, biokimyasal kan değerleri, skinfold deri kıvrım kalınlığı ölçümü ve yağ oram değerleri birbirleriyle karşüaştırıimıştır. Ayrıca deneklere yüz yüze görüşülerek katılımcıların sağlık davranışları, risk faktörleri, hastalığa ait aile hikayesi, demografik veriler, boş zaman egzersiz ve spor aktivitelerine katılımım içeren anket uygulanmıştır, ölçümlere uygulanan aritmetik ortalamalar arası farka ait " t M testinde, ölçülen parametrelerden Yaş (2-3**), Boy (2-3*), Kilo (2-3**, 1- 3*), Esneklik (1-3**), Skinfold deri yağ kalınlıkları (chest (1-2*, 1-3*), triceps (1-2*, 1- 3*), abdominal (1-2*), suprailiac (1-2*)), Vücut yağ oram (1-2*), HDL kolesterol (1-2*, 1-3*), Total kolesterol/HDL kolesterol oram (1-2**), LDL kolesterol/HDL kolesterol oram (1-2*, 2-3*), Toparlanma KAS (1-2**, 1-3*), Maksimum sistolik tansiyon (1-3*), Toparlanma sistolik tansiyon (6 dk sonra) (2-3*), Toparlanma diastolik tansiyon (6 dk sonra) (1-3*), Kişinin iş yükü (MET) değeri (1-2*), Stres testi egzersiz süresi (1-2*), Maksimum oksijen kullanım değeri (maxVC^) (1-2*) istatistiksel açıdan (*p<0.05 ve ** p<0.0Fe göre) anlamlı bulunmuştur.174 Ölçülen diğer parametrelerimizden, Vücut kitle indeksi (V.K.İ.), Bel / Kalça oram, Şeker, Total Kolesterol, Total Lipit, Trigliserit, Dinlenik KAS, Maksimum KAS, Dinlenik sistolik tansiyon, Dinlenik diastolik tansiyon, gruplar 1-2, 2-3, 1-3 olarak birbirleriyle karşılaştırıldığında istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. Risk faktörleri olarak, Cinsiyet, Yaş, Tansiyon, Yüksek Kolesterol, T. Kolesterol / HDL-Kolesterol, Düşük Dansiteli Kolesterol (LDL) / HDL-Kolesterol, Yüksek Dansiteli Kolesterol (HDL), Trigliserit, Şişmanlık, Vücut kitle indeksi (V. K. 1% Bel/Kalça çevre oram, Sigara içme ortalaması ve içilen süre, Boş zaman aktivitesi (gün/dk), Fizik Aktivite yapmama, Stres testi MET değeri, Max V02 ve egzersiz süresi, Ailede KKH hikayesini içine alan 15 faktör dikkate alınmıştır. Birinci gruptakiler, seçilen 15 faktör açısından KKH hastalığı aile hikayesi bulunan ve sigara içen 3 kişi, ailesinde şayet KKH hikayesi var ise 5/15, yok ise 4/15 oranında, sigara içmeyen 7 kişi, ailesinde KKH hikayesi yok ise 3/15, var ise 4/15 oranında risk taşımaktadırlar. Grup içinde bir kişide koroner kalp hastalığı görülmüştür. İkinci gruptakilerden, seçilen 15 faktör açısından sigara içmeyen 4 kişi 11/15 ve günde ortalama 23 adet sigarayı yaklaşık 15 yıldır içen 6 kişi ise 12/15 oranında risk taşımaktadır. Grupta aktivite yapma düzeylerinin çok düşük olması nedeniyle tüm grubun bu faktör açısından risk taşıdığı kabul edilmiştir. Ayrıca stres testi sonrasında alınan sonuçlara göre max V02 değerleri tüm grubun avaraj düzeyinde olduğu anlaşılmıştır. Grup içinde bir kişiye de koroner kalp hastalığı teşhisi konmuştur. Üçüncü gruptakiler, seçilen 15 faktör açısından, sigara içmeyenlerde 10/15 ve günde 22 adet sigarayı yaklaşık 23 yıldır içen 4 denekten spor yapmayanlarda 11/15 oranında risk bulunmaktadır. Gruptakilerin max V02 değerlerinin yüksek çıkmasının kilolarının düşük olmasına ve yaşlarının daha küçük olmasına bağlı olabileceği düşünülmüştür. Grup içinde iki kişide koroner kalp hastalığı bulunduğu tesbit edilmiştir.175 Çalışmamıza katılan gruplardan ikinci ve üçüncü gruptakilerin risk faktörleri açısından oldukça riskli oldukları gözlenmiştir, özellikle uzun yıllar elit düzeyde müsabıkhk yapan ve ikinci grupta yer alan milli sporcularımız zengin beslenme alışkanlıklarım devam ettirmektedirler. Buna karşılık yaşm ilerlemesiyle düşen metaboük hız ve aktivitesizlik sonucu kendilerinde risk faktörlerinin oluşmasına ve artmasına neden olmakta ve böylece, toplumumuzun büyük kesimi oluşturan hareketsiz popülasyon içine dahil olmuşlardır. Fiziksel ve fizyolojik olarak alınmış parametrelere bakıldığında maksimum oksijen kullanım kapasitesi değerleri açısından Astrand'ın değerlendirmesine göre bütün gruptakiler 8 saatlik iş gününde sağlıkla ilgili bir sıkıntıya düşmeden ağır iş yapabilecek durumdadırlar ancak, ikinci grupta yer alan bu kişilerin bütün fonksiyonel değerlerinin azaldığı. Laboratuar testlerinden elde edilen olumsuz sonuçları yüzyüze yapılan anketler teyit etmektedir. Anket sonuçlarından da haftalık fiziksel aktiviteler için harcanan enerji miktarları da yeterli çıkmamıştır. Bu nedenlerledir ki sağlıklı olmayan hayat tarzı alışkanlığına devam eden milli sporcularımız ve sedanter gruptakilerin ilerliyen yaşla birlikte muhtemelen KKH'na yakalanma şanslarım artırmıştır. Sonuç olarak, elit düzeyde yıllarca spor yaptıktan sonra aktif sporculuğu bırakan milli sporcularımız, KKH risk profili ve fizyolojik kapasite bakımından sedanter grupla aynı düzeye inmekte ve hatta zengin beslenme alışkanlıklarının devam etmesi nedeniyle daha da kötü statüye ulaşmaktadırlar. Sağlık açısından ilerleyen yaşla birlikte uygun yaşam tarzı alışkanlıkları ve fizik aktivitelerin düzenli olarak yapılması, sporu milli düzeyde yıllarca yapmaktan daha önemlidir. Orta düzeyde yapılan fiziksel aktivitelerin KKH'ı geliştirme riskini azalttığı, ancak, koroner arter hastalıkları bir kez ileri aşamaya ulaşması halinde ise, ani ve şiddetli fizik aktivitenin koroner olayın riskini artırdığı dikkate alındığında, elit düzeyde sporu önceden yapmanın bu sporcular için KKH'ı riskini ve bunlara bağlı ani ölümleri engellemede ömür boyu bağışıklık sağlamıyacagı bilinmelidir.