Üst bilişsel okuma stratejilerinin anlama düzeyine etkisine yönelik ölçme aracı geliştirme üzerine bir çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÂLE YÖNEZ
Danışman: Necati Demir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı; 5. sınıf öğrencilerinin anlama becerilerine yönelik öğretim süreçleri ve bu süreçlere ilişkin ölçme araçları geliştirerek, üst bilişsel okuma stratejilerinden KWL stratejisine göre hazırlanan bu ölçme araçlarının öğrencilerin okuduklarını anlamaları ile ilgili bilişsel farkındalıklarını geliştirmeye olan etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın modeli, karma araştırma modellerinden gömülü deneysel desendir. Nicel ve nitel verilerin bir arada değerlendirildiği araştırma deseninin nicel kısmında ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Nitel kısmında ise görüşme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, pilot uygulamanın ve asıl uygulamanın yapıldığı çalışma grubu olmak üzere iki gruptan oluşmaktadır. Araştırmanın pilot uygulamasının yapıldığı çalışma grubu, Ankara ili Pursaklar ilçesi Şehit Ali İhsan Lezgi Ortaokulunda öğrenim görmekte olan beşinci sınıflar arasından seçkisiz olarak belirlenen iki beşinci sınıftır. Bu sınıflardan biri deney, diğeri kontrol grubu olarak seçilmiştir. Pilot uygulamada görülen eksikler tamamlanıp hatalar düzeltilmiş ve asıl uygulamaya geçilmiştir. Araştırmanın asıl uygulamasının yapıldığı çalışma grubunu, Ankara ili Pursaklar ilçesi Şehit Murat Düger Ortaokulunda öğrenim görmekte olan 91 beşinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Asıl çalışma grubunun deney grubunda 52, kontrol grubunda 39 öğrenci bulunmaktadır. Çalışma süresini kapsayan 12 hafta boyunca toplam 24 ders saatinde deney grubuna KWL stratejisinin kullanıldığı öğretim süreçleri ve bu süreçlere bağlı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan, çoktan seçmeli ve açık uçlu sorulardan oluşan ölçme aracı uygulanırken kontrol grubunda ders kitabı temelli ders işleniş süreci yürütülmüştür. Gruplara Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği ve Okuduğunu Anlama Başarı Testi ön test-son test olarak uygulanmıştır. Çalışmanın sonunda deney grubu ile Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak bire bir görüşmeler yapılmış ve süreç değerlendirmesine ilişkin nitel veriler elde edilmiştir. Elde edilen nitel ve nicel verilerin analizleri ile KWL stratejisine göre planlanan öğretim sürecinin ve hazırlanan ölçme aracının 5. sınıf öğrencilerinin genel üst bilişsel becerilerini artırdığı, bilişsel farkındalık alt boyutlarından planlama boyutunda diğer boyutlardan daha etkili olduğu görülmüştür. Araştırmanın sonunda ulaşılan diğer bulgular planlanan öğretim sürecinin ve hazırlanan ölçme aracının öğrencilerin okuduğunu anlama ile ilgili bilişsel farkındalık düzeylerini artırdığı, okuduğunu anlama becerilerinde gelişim sağladığıdır. Ayrıca deney grubundaki öğrenciler başarı son testindeki açık uçlu sorulara kontrol grubundaki öğrencilere göre daha doğru cevaplar vermişlerdir. KWL stratejisine uygun olarak hazırlanan ölçme aracına ve strateji eğitimi sürecine ilişkin, öğrenciler tarafından olumlu görüşlere yer verildiği görülmüştür. Araştırmanın bulgularından hareketle bilişsel farkındalık düzeyinde okuma stratejileri eğitiminin, öğrencilerin anlama düzeylerinin ve bilişsel farkındalık düzeylerinin gelişimine olumlu etkisinin olduğu görülmüştür.