Öğretmenlerin Eğitim Fakültesinde aldıkları eğitime ve istihdam edilebilirlik algılarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CAHİDE KİBAROĞLU
Danışman: Serkan Koşar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, Eğitim/ Eğitim Bilimleri Fakültesi mezunu öğretmenlerin aldıkları eğitimin iş yaşamında ihtiyaç duydukları yetkinlikleri ne kadar kazandırdığı, bunların istihdam edilebilirliklerine etkisi ve iş yaşamına bu yetkinlikleri ne kadar etkili bir şekilde aktarabildiklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla, insan sermayesi kuramının beş alt boyutu olan öğretimsel sermaye, sosyal sermaye, kültürel sermaye, psikolojik sermaye ve piyasa değeri sermayesi boyutlarından hareketle yetkinlikler ve istihdam edilebilirlik becerileri ele alınmıştır. Ayrıca Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterliklerinin mesleki bilgi, mesleki beceri ile tutum ve değerler altbaşlıklarından da yararlanılmıştır. Bu amaçla araştırmada nitel araştırma yöntemi fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Ankara ilindeki dört üniversitenin (Ankara, Gazi, Hacettepe ve Orta Doğu Teknik Üniversiteleri) Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültelerinin, ilköğretim düzeyinde öğretmen yetiştiren beş programından (Sınıf, İlköğretim Matematik, Türkçe, Fen Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği) mezun öğretmenler oluşturmaktadır. Çalışma grubunu belirlemek amacıyla amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmada nitel veriler, sonda sorularıyla desteklenen 13 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmaya 2021-2022 yılında Yozgat ili merkez ve ilçelerindeki resmi ilköğretim (ilk ve orta okul) okullarında görev yapan, kıdemi 5-15 yıl arasında değişen 25 öğretmen katılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmeler ses kayıt cihazı kullanılarak kayıt altına alınmış, elde edilen kayıtlar çözümlenmiştir. Yazılı hale getirilen veriler, gizlilik ilkesine bağlı olarak korunmuş ve katılımcı öğretmenlere "K" kodu verilerek 25 katılımcı öğretmen 1'den 25'e kadar numaralandırılmıştır. Araştırma soruları baz alınarak elde edilen verilerin analizi için bir çerçeve oluşturulmuş, temalar ve alt kategoriler belirlenmiştir. Verilerin anilizinde yönlendirilmiş içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin alan bilgisi ve alan öğretimi bilgisinde kendilerini teorik bilgi olarak yetkin ve donanımlı gördükleri ancak bu donanımın uygulamaya aktarımında yetersiz kalındığı bulgusuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra öğretmenlerin hizmet öncesi eğitimlerinin teori ağırlıklı olduğu, kuram ve uygulama dengesinde uyum olmadığı, ders ve staj/okul uygulamalarınının nicelik ve nitelik olarak yetersiz olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin ençok kültürel, psikolojik ve sosyal sermaye gelişiminde uygulamanın (ders uygulamaları ve okul uygulaması), kampüs yaşamının ve büyük şehirde okumanın olumlu katkı verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu açılardan öğretmenlerin hizmetöncesi eğitiminde staj/okul uygulamasının nitelik ve nicelik açısından yeniden düzenlenmesi, mezunlara sosyo-iletişimsel beceriler kazandırılması ve mesleğe hem bilgi hem de psikolojik anlamda hazırlanması açılarından programların iyileştirilmesi önerilebilir. Bu araştırmada öğretmenlerin eğitimle edinilen yetkinlikleri mesleğe aktarmada mesleklerinin ilk yıllarında güçlük yaşadıkları ve iş yaşamıyla beraber mesleki bilgi, sosyal, kültürel ve psikolojik becerileri daha fazla kazandıkları ulaşılan sonuçlardandır. Ayrıca, uygulama eksikliği mesleğe hazır hissetmede de olumsuz etkide bulunmaktadır. Bu nedenle öğretmenlere hizmet öncesi eğitimlerinde daha fazla uygulama ve iş tecrübesi kazandırılması yönünde düzenlemeler yapılması ilgili paydaşlara önerilebilir. Araştırmamızda öğretmenlerin istihdamları önünde en önemli engel yüksek öğretimdeki genişlemenin getirdiği mezun fazlası, işsizliktir. Yükseköğretim kontenjanlarının arz-talep dengesi ve eğitim-istihdam bağlantısını dikkate alarak belirlenmesi, ayrıca piyasa faktörlerinin ve işverenlerin kontenjanların belirlenme süreçlerine katılımı ile atılacak somut adımlarla öğretmen istihdamına ilişkin mevcut sorunların önüne geçilebilir. Ayrıca mezunların eğitim programlarında yapılacak düzenlemelerle kariyer planlama ve geliştirme açısında desteklenmesi, işsizlik sürecini yönetecek beceriler kazandırılması, alandışı derslerle donanımlarının artırılması önerilebilir. Araştırmada öğretmenlerin mesleki statülerinin değer kaybettiği sonucuna ulaşılmıştır. Burada hayatboyu öğrenme yaklaşımı doğrultusunda performansa dayalı kariyerde yükselme anlayışıyla yeni bir düzenlemeye gidilmesi önerilebilir.