Salnamelere göre 19. yüzyılın son çeyreğinde Trabzon vilayeti
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YAKINÇAĞ TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU ESER
Danışman: NECDET HAYTA
Özet:152 ÖZET Bu araştırmada, 19.yüzyılın son çeyreğinde (1878-1900) salnameler esas alınarak Trabzon Vilayetinin idari, ekonomik ve sosyal yapısı ile nüfus ve eğitim yapısı incelenmiştir. Trabzon, Anadolu'nun olduğu kadar dünyanın da en eski şehirlerinden biridir. M.Ö. 2000 yıllarında Miletli göçmenler tarafından kurulan şehir, kısa sürede büyük bir ticaret merkezi haline gelmiş, bir cazibe merkezi olmuştur. Trabzon, 1461 'de Osmanlılar tarafından fethedildikten sonra, sosyo ekonomik ve kültürel yönden önemli gelişmeler göstermiştir. Şehzadelerin valilik yaptığı bir vilayet olması dolayısıyla da siyasi ve idari yapı içinde özel önem kazanmıştır. 19. yüzyılın ilk yarısından itibaren Trabzon limanı İran transit mallarının taşındığı en önemli liman olmuş, şehirde ticaret ve sosyal yaşam canlanmıştır. Şehrin idari yapısı; incelenen dönem içindeki şeklini 1864 Vilayet-i Umumiye Nizamnamesi, 1871 îdare-i Umumiye Nizamnamesi ile almıştır. İncelenen dönem içinde vilayete bağlı sancaklar Trabzon (merkez), Lazistan, Canik ve Gümüşhane sancaklarıdır. Vilayetin ekonomisi tarım (özellikle tütün tarımı), ormancılık, liman ticareti ve hayvancılığa dayanır. Trabzon, Karadeniz bölgesinin siyasi ve ekonomik merkezi olmasının yanı sıra eğitim ve kültür merkezi de olmuştur. Fetihten sonra kiliseler camiye çevrilmiş ve ilk eğitim merkezleri olmuş, daha sonra da kısa süre içinde medreseler, sıbyan mektepleri, rüşdiye mektepleri ve idadiler açılmıştır. Şehirde yabancı okullarda mevcuttur. Şehirdeki nüfus dağılımı yoğunluk sırasıyla, asli unsur ve çoğunluk olan müslüman Türkler, Rumlar, Ermeniler, Katolikler ve Protestanlar şeklindedir. Trabzon 20. yüzyılın başında eski önemini kaybetse de Osmanlı Devletinin o dönem içindeki durumu göz önüne alındığında yine de sosyo- ekonomik ve kültürel alanda önde gelen vilayetler arasındaydı. Doğal güzellikleri ve gerek Bizans döneminden gerekse Osmanlı Devleti döneminden günümüze ulaşan tarihi yapıtları şehre ayrı bir önem kazandırmaktadır.