Çevre sağlık okuryazarlığı ölçüm aracının (Environmental health literacy survey instrument) Türkçe uyarlaması: Geçerlilik-güvenilirlik çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE NUR BUDAK
Danışman: Seçil Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Çevre sağlık okuryazarlığı ise çevresel maruziyetlerin sağlıkla ilişkisinin anlaşılması ile başlayan ve sağlık okuryazarlığı, çevre sağlığı bilimleri, risk iletişimi gibi unsurları birleştiren bir disiplindir. Çevre sağlık okuryazarlığı, çevresel faktörlerden kaynaklanan sağlık riskleri konusunda farkındalık oluşturarak bireylere ve toplumlara bu maruziyetleri önlemek veya azaltmak için faydalı kazanımlar sağlamaktadır ve böylece sağlığın olumsuz etkilenmesini önlemeye odaklanmaktadır. Geçerli ve güvenilir psikometrik özelliklere sahip değerlendirme araçları ile çevre sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirlemek, şüphesiz ki eksiklikleri ortaya koyabilmek ve uygun müdahale stratejileri geliştirebilmek için önemli bir ihtiyaçtır. Bu çalışmada 'Environmental Health Literacy Survey Instrument' ölçüm aracının Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Ölçeklerin Türkçe'ye çevirisi çeviri-geri çeviri yöntemi ile yapıldıktan sonra kültürel ve dil uyarlamasının son basamağı olarak 6 uzman tarafından kapsam geçerliliğini değerlendirilmiş ve uzman komite tarafından ölçeklere son hali verilmiştir. Takibinde Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Gazi Hastanesi polikliniklerine başvuran 833 kişiye uygulanmıştır. Ölçeklerin yapı geçerliliği Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve gruplar arasında ayrım geçerliliği ile test edilmiştir. Ölçeklerin güvenirliliğini belirlemek için Cronbach alfa değeri ile iç tutarlılık analizleri yapılmıştır. Testtekrar test güvenirliliği için sınıf içi korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. 97 Bulgular: Çalışmaya dâhil edilen 833 katılımcının yaş ortalaması 36,7±14,4 yıl'dır. AFA analizleri, Genel Çevre Sağlığı Ölçeğinin (GÇSÖ) 3 faktörlü yapısı için faktör yüklerinin 0,766-0,900 arasında; Hava Öleğinin (HÖ) 2 faktörlü yapısı için faktör yüklerinin 0,657-0,821 arasında; Besin Ölçeğinin (BÖ) 3 faktörlü yapısı için faktör yüklerinin 0,624-0,818 arasında; Su Ölçeğinin (SÖ) 3 faktörlü yapısı için faktör yüklerinin 0,514-0,903 arasında olduğunu göstermiştir. Ölçeklerin test-tekrar test güvenilirliği için sınıf içi korelasyon katsayısı (intraclass correlation coefficent: ICC) >0,8 ve tatmin edici düzeydedir. Cronbach alfa değerleri GÇSÖ için 0,736; HÖ için 0,605; BÖ için 0,760 ve SÖ için 0,752'dir. Ölçeklerin iç tutarlılığı tatmin edici düzeydedir. Sadece HÖ geliştirilmeye ihtiyaç duymaktadır. Sonuç: 7 maddeden oluşan Genel Çevre Sağlığı Ölçeği, 7 maddeden oluşan Hava Ölçeği, 8 maddeden oluşan Besin Ölçeği, 13 maddeden oluşan Su Ölçeği Türkçe versiyonları geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Türkçe Hava Ölçeği 2 boyutlu, diğer ölçekler 3 boyutlu değerlendirilmiş ve her ölçek için alt boyut puanları ve toplam puanlar hesaplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Çevre Sağlık Okuryazarlığı, Çevre Sağlığı, Geçerlilik, Kültürler arası uyum, Güvenilirlik