Alt trapez transferi yapılmış onarılamaz rotator manşet hastalarında, karşı taraf ile kontrollü emg temelli kompansasyon mekanizmasının araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLMİ BURAK ŞENGÜL
Danışman: ULUNAY KANATLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:8. ÖZET ALT TRAPEZ TRANSFERİ YAPILMIŞ ONARILAMAZ ROTATOR MANŞET HASTALARINDA, KARŞI TARAF İLE KONTROLLÜ EMG TEMELLİ KOMPANSASYON MEKANİZMASININ ARAŞTIRILMASI Giriş: Onarılamaz posterosuperior rotator manşet yırtıkları, glenohumeral kuvvet çiftinin bozulmasına bağlı olarak ağrı, kuvvet kaybı, aktif elevasyon ve dış rotasyonda azalma ile karakterize, omuz fonksiyonunu belirgin biçimde etkileyen klinik tablolardır. Glenohumeral eklemde ileri dejeneratif değişiklik gelişmemiş hastalarda eklem koruyucu cerrahi seçenekler önem kazanmakta; alt trapez tendon transferi, biyomekanik uygunluğu ve dış rotasyon fonksiyonuna katkı potansiyeli nedeniyle giderek daha sık tercih edilmektedir. Bununla birlikte, alt trapez transferi sonrası klinik iyileşmenin yalnızca mekanik rekonstrüksiyondan mı kaynaklandığı, yoksa omuz çevresi kaslarda gelişen kompansatuvar aktivasyon ve motor yeniden organizasyon ile mi ilişkili olduğu tam olarak net değildir. Bu çalışmanın amacı, onarılamaz rotator manşet yırtığı nedeniyle alt trapez transferi uygulanmış hastalarda postoperatif dönemde gelişen kas aktivasyon örüntülerini yüzey elektromiyografi ile değerlendirmek, ameliyatlı omuzu asemptomatik kontralateral omuz ile karşılaştırmak ve böylece cerrahi sonrası gelişen kompansasyon mekanizmalarını ortaya koymaktır. Yöntem: Bu çalışma, tek merkezde yürütülen gözlemsel bir postoperatif değerlendirme çalışması olarak planlandı. Çalışmaya, onarılamaz rotator manşet yırtığı nedeniyle alt trapez tendon transferi uygulanmış 25 hasta dahil edildi. Hastaların ameliyatlı omuzları, hasta içi kontrol yaklaşımı kullanılarak asemptomatik kontralateral omuz ile karşılaştırıldı. Hastaların yaş ortalaması 61,9±6,8 yıl, ortalama takip süresi 22,6±11,2 ay idi. Klinik değerlendirmede ağrı için Görsel Analog Skala, fonksiyon için ASES skoru, aktif eklem hareket açıklıkları ve dijital dinamometre ile kas kuvveti ölçümleri kullanıldı. Yüzey elektromiyografi analizi üç farklı görev sırasında gerçekleştirildi: dirençli maksimal hareket açıklığında fleksiyon, 90° abdüksiyonda dirençli dış rotasyon ve duvar itme görevi. Fleksiyon görevinde ön, orta ve arka deltoid, üst, orta ve alt trapez ile serratus anterior kasları; dış rotasyon görevinde alt trapez; duvar itme görevinde ise serratus anterior kası değerlendirildi. Elektromiyografik incelemede kasılma sırasındaki RMS, net aktivasyon, ortalama frekans ve medyan frekans başta olmak üzere görev-spesifik parametreler analiz edilerek taraflar arası karşılaştırma yapıldı. Bulgular: Klinik değerlendirme, alt trapez transferi sonrasında belirgin bir düzelmeye işaret etti. Ağrı düzeyinde azalma, fonksiyonel skorlarda artış ve aktif omuz hareket açıklıklarında iyileşme saptandı. Bununla birlikte dinamometrik ölçümlerde ameliyatlı tarafta özellikle deltoid kasları ile üst ve alt trapez kaslarında rezidüel kuvvet azalmasının devam ettiği görüldü. Elektromiyografik değerlendirmede en dikkat çekici bulgular, dirençli maksimal-ROM fleksiyon görevi sırasında ortaya çıktı. Bu görevde ameliyatlı tarafta özellikle ön ve arka deltoid kaslarında kasılma sırasındaki RMS ve net aktivasyon değerleri daha yüksek bulundu; orta deltoid kasında da benzer yönde ancak sınırda kalan bir artış eğilimi izlendi. Aynı görev sırasında deltoid kaslarının tamamında ortalama ve medyan frekans değerleri ameliyatlı tarafta daha düşük saptandı. Buna karşın trapez kasları ve serratus anterior kasında belirgin bir taraf farkı görülmedi. Özellikle alt trapez kasının yalnızca dış rotasyon görevinde değil, fleksiyon görevi sırasında da amplitüd, net aktivasyon ve frekans parametreleri açısından kontralateral omuza büyük ölçüde benzer bir aktivasyon örüntüsü sergilediği görüldü. 90° abdüksiyonda dirençli dış rotasyon görevi sırasında alt trapez kasında özet EMG metrikleri, frekans parametreleri ve net aktivasyon bakımından belirgin taraf farkı saptanmadı. Duvar itme görevi sırasında serratus anterior kasında da genel olarak korunmuş bir aktivasyon örüntüsü izlendi; özet metrikler ve net aktivasyon açısından anlamlı taraf farkı saptanmazken, yalnızca düşük frekans güç bandında nominal düzeyde bir sinyal elde edildi. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde, postoperatif nöromüsküler adaptasyonun yaygın ve dağınık bir bozulmadan çok, belirli görevlerde belirli kas gruplarının yük paylaşımını değiştirdiği seçici bir yeniden organizasyon şeklinde geliştiği anlaşıldı. Sonuç: Alt trapez tendon transferi, onarılamaz posterosuperior rotator manşet yırtıklarında ağrı, fonksiyon ve hareket açıklığını iyileştiren etkili bir eklem koruyucu cerrahi seçenektir. Bununla birlikte postoperatif iyileşme, kontralateral omuz ile tam biyomekanik eşitliğin yeniden sağlandığı anlamına gelmemektedir. Elektromiyografik bulgular, omuz fonksiyonunun kas-spesifik ve görev-spesifik bir motor yeniden organizasyon üzerinden sürdürüldüğünü göstermektedir. Özellikle fleksiyon gibi yüksek talepli görevlerde deltoid kaslarının artmış aktivasyonu belirgin bir kompansasyon mekanizmasına işaret ederken, alt trapez kasının hem fleksiyon hem de dış rotasyon görevlerinde kontralateral omuza büyük ölçüde benzer aktivasyon göstermesi, transfer edilen kasın fonksiyonel olarak sisteme uyum sağladığını düşündürmektedir. Serratus anterior aktivasyonunun büyük ölçüde korunmuş olması da skapulotorasik katkının genel olarak sürdüğünü desteklemektedir. Bu sonuçlar, alt trapez transferi sonrası fonksiyonel iyileşmenin yalnızca klinik skorlar ve hareket açıklığı üzerinden değil, hareketin hangi kas katkılarıyla ve hangi motor stratejiyle gerçekleştirildiğini dikkate alan daha bütüncül bir çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Rehabilitasyon sürecinin de yalnızca eklem hareketini artırmaya değil, göreve özgü kas katkılarını optimize etmeye ve deltoid baskın kompansasyonu daha dengeli bir motor stratejiye yönlendirmeye odaklanması önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: onarılamaz rotator manşet yırtığı, alt trapez transferi, yüzey elektromiyografi, kompansasyon mekanizması, motor yeniden organizasyon, omuz biyomekaniği