Öğretmen profesyonelizmine yönelik OECD uzmanları ile Türk uzmanların görüşleri ve Türkiye için öneriler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİNNUR UZUN
Danışman: Ferudun Sezgin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı öğretmen profesyonelizminin temellerini ve uygulama esaslarını OECD uzmanları ile Türk uzmanların bakış açısıyla ortaya koymak ve Türkiye için uygulanabilir, somut öneriler sunmaktır. Bu kapsamda, öğretmen niteliği ve eğitim sistemi ilişkisi, öğretmen profesyonelizmi kavramı ve bu kavramı oluşturan alt boyutlar, öğretmen profesyonelizmine yönelik özgün ve başarılı uygulamalar, uygulamada yaşanan sorunlar ve öğretmen profesyonelizminin başarılı bir şekilde uygulanmasına yönelik Türkiye için öneriler elde edilmeye çalışılmıştır. Fenomenolojik desenin kullanıldığı araştırma sürecinde, katılımcı grubun seçilmesi, veri toplama araçlarının geliştirilmesi, pilot çalışma ve ana saha çalışması, veri analizi ve raporlama aşamaları izlenmiştir. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Katılımcılar üç gruptan oluşmakta olup birinci grupta, OECD bünyesinde görev yapan ve öğretmen profesyonelizmi konusunda deneyim sahibi olan sekiz uzman, ikinci grupta PISA sınavında başarılı olan OECD üye ülkelerinin (Avustralya, Estonya, Finlandiya, İngiltere, Japonya, Kanada, Kore ve Yeni Zelanda) OECD yönetim kurulu üyesi olan uzmanları, üçüncü grupta ise Türkiye'de öğretmen profesyonelizmi ile ilgili çalışmalar yapan üç akademisyen, Türkiye adına TALIS çalışmalarına katılan iki uzman, Türkiye'de öğretmen eğitimi ile ilgili çalışmalar yapan uluslararası kuruluşta görev yapan bir uzman ve sivil toplum kuruluşunda görev yapan bir uzman yer almaktadır. Araştırma verileri nitel yöntem kullanılarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiş olup 16 yabancı uzman ve yedi Türk uzman olmak üzere toplam 23 katılımcı ile görüşme yapılmıştır. Araştırma verileri içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında öğretmen profesyonelizmi bilgi temeli, özerklik ve meslektaş ağ bağları boyutları bağlamında ele alınmıştır. Veri analizi sonucunda elde edilen araştırma sonuçlarına göre bilgi temeli boyutunda en çok vurgulanan kavramın sürekli mesleki gelişim olduğu görülmüştür. Bununla birlikte nitelikli hizmet öncesi eğitim, alan bilgisi, pedagoji bilgisi ve okul deneyimi uygulamaları da dile getirilmiştir. Öğretmen özerklik alanları içerisinde ise en çok öğretim programı özerkliği vurgulanmıştır. Meslektaş ağ bağları kapsamında mentorluk kavramı ön plana çıkmış olup mesleki öğrenme toplulukları ve meslek örgütleri de önemli ağ bağları arasında gösterilmiştir. Öğretmen profesyonelizminin üç boyutu dışında sosyal beceriler, statü ve etik ilkeler kavramlarının da ayrı boyutlar olarak değerlendirilebileceği katılımcılar tarafından önerilmiştir. Öğretmen profesyonelizminin özgün uygulamaları arasında Japonya örneği "Lesson Study", Finlandiya örneği "Ulusal Öğretmen Eğitimi Forumu ve Çok Boyutlu Uyarlanmış Öğretim Süreci Modeli (MAP)" ve Türkiye örneği "Köy Enstitüleri ve Öğretmen Liseleri" dile getirilmiştir. Başarılı uygulamalar arasında en çok nitelikli sürekli mesleki gelişim uygulamaları vurgulanmış olup nitelikli hizmet öncesi eğitim ve yüksek mesleki statü uygulamaları dile getirilen diğer kavramlar arasında yer almaktadır. Öğretmen profesyonelizmi ile ilgili uygulamada sorun yaşanan konular arasında öğretmenlik mesleğinin düşük statüsü, öğretmen olma kriterlerinin düşük oluşu, kısıtlı sürekli mesleki gelişim imkânları, yetersiz kariyer basamakları ve öğretmen özerkliğine duyulan güven düzeyinin düşüklüğü ön plana çıkmıştır. Katılımcılar tarafından Türkiye'de öğretmen profesyonelizminin gelişimine yönelik öneriler dile getirilmiş olup en çok bilgi temeli boyutuna vurgu yapılmıştır. Bilgi temeline yönelik nitelikli sürekli mesleki gelişim uygulamalarının planlanması ve kariyer basamakları sisteminin oluşturulması önerilmekle birlikte hizmet öncesi öğretmen eğitiminin kalitesinin yükseltilmesi ve okul deneyimi uygulamalarının artırılması gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca öğretmenlik mesleğinin statüsünü yükseltici tedbirlerin hayata geçirilmesi, öğretmen olma kriterlerinin yükseltilmesi ve öğretmen maaşlarının diğer profesyonel meslek mensuplarına benzer şekilde iyileştirilmesi gerektiği dile getirilmiştir. Genel olarak araştırma verileri değerlendirildiğinde öğretmenlerin nitelikli bir şekilde yetiştirilerek bilgi temelinin güçlendirilmesinin, bu bilgi temeline dayalı olarak özerkliğe sahip olmasının ve meslektaşları ile iş birliği içerisinde çalışmasının öğretmen profesyonelizminin temel unsurları olduğu ve öğretmen profesyonelizmi kavramı açısından sürekli mesleki gelişimin çok önemli bir unsur olduğu söylenebilir. Araştırma bulguları literatüre dayalı olarak tartışılmış, politika yapıcılara ve karar vericilere, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere, öğretmenlere ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.