6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin iklim okuryazarlığı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRAN AKIL UYSAL
Danışman: Meltem Irmak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ortaokul 6, 7 ve 8. Sınıf öğrencilerinin iklim okuryazarlığı düzeyinin ölçülmesine yönelik araştırmada, ortaokul öğrencilerinin iklim okuryazarlığı düzeyini belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaca ulaşmak için de yabancı dilde geliştirilen ölçek adapte edilmiştir. Bu bağlamda Quarderer ve Fulmer (2019) 'in geliştirdiği 5'li likert tipinde 20 maddeden oluşan İklim Okuryazarlık Ölçeği Türkçeye adapte edilmiştir. Orjinal ölçek, hem ölçeğin dilini hem de Türkçeyi çok iyi bilen 2 İngilizce öğretmeni tarafından ayrı ayrı Türkçeye çevrilmiştir. Ölçek çevirisi, iklim bilimi alanında çalışma yapan ve her iki dili iyi bilen 2 akademisyen tarafından incelenerek görüşleri doğrultusunda düzenlenmiştir. Çevrilmiş ölçek uygulamaya hazır hale getirilerek ölçek yönergesinin yerleri ve biçimi tayin edilmiştir. Daha sonra elde edilen iklim okuryazarlığı ölçek formu araştırmaya katılan ortaokul öğrencilerine uygulanmıştır. Bu çalışmada nicel araştırmalardan tarama araştırması kullanıldı. Araştırmanın örneklemi 2022-2023 eğitim öğretim döneminde Afyonkarahisar ili Dinar ilçesinde eğitim görmekte olan altı, yedi ve sekizinci sınıf seviyesindeki 1072 öğrenciden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında toplanan anketlerin veri analizinde ise SPSS 25.0 ve AMOS programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde ilk evrede normal dağılım ve güvenirlik seviyeleri ölçülmüştür. Veri analizi neticesinde ölçeğin güvenirliğine yönelik ölçülen Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı 0.83 olarak bulunmuştur. Araştırma kapsamında kullanılan ölçeğin geçerliğinin belirlenmesi için AMOS programında Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılmıştır. Doğrulayıcı Faktör analizi sonucunda, ölçeğin tek faktörlü yapısı doğrulanmış ve uyum indeksleri incelenmiştir. İklim okuryazarlığı ölçeğine uygulanan DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri incelendiğinde, değerlerin tamamının kabul edilebilir uygunluk düzeyine sahip olduğu görülmüştür. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, ortaokul öğrencilerinin iklim okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesinde kullanılan ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, Türkçeye uyarlanan İklim Okuryazarlığı Ölçeğinin ortaokul öğrencilerine uygulanabilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiş, uygulamaya yönelik önerilerde bulunulmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre, araştırmaya katılanlar iklim konularına ilgi düzeylerinin %6,7'si çok az, %31,3'ü az, %52,6'sı yeteri kadar, %9,4'ü çok fazla olduğunu belirtmektedir. İklim konularına ilgi düzeyi az olan, yeteri kadar olan ve çok fazla olan katılımcıların iklim okuryazarlığı düzeylerinin iklim konularına ilgi düzeyi çok az olan katılımcılardan anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür. Katılımcıların iklim konularında endişe düzeyi çok az olan, az olan, yeteri kadar olan ve çok fazla olan şeklinde incelendiğinde, iklim konusunda endişenin arttıkça iklim okuryazarlığı düzeyinin de anlamlı bir şekilde arttığı görülmektedir. Araştırmaya katılanların iklim okuryazarlığı düzeylerinin orta düzeyin üstünde olduğu tespit edilmiştir. Sekizinci sınıftaki katılımcıların iklim okuryazarlığı düzeylerinin altıncı sınıftaki katılımcılardan daha yüksek olduğu görülmektedir. Katılımcıların cinsiyetlerine göre iklim okuryazarlığı düzeylerine bakıldığında, kız öğrencilerin erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu görülmektedir. Fen Bilimleri not ortalaması 90-100 olan katılımcıların ve 80-89 arasında olan katılımcıların toplam iklim okuryazarlığı düzeylerinin yüksek olduğu görülmektedir. Not ortalaması 70-79, 60-69 ve 60 altında olan katılımcılarda bu düzeyin daha düşük olduğu görülmektedir. İklim okuryazarlığı düzeylerinin çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi alma durumuna göre istatistiksel açıdan anlamlı seviyede farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Bu yüzden ortaokul seviyesinde verilen çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersinin yaygınlaştırılması ve amacına uygun olarak dersin verimli bir şekilde işlenmesi önem arz etmektedir.