Vitamin B12 eksikliği olan çocuklarda eşzamanlı demir parametreleri ve B12 tedavisinin bu parametrelere etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF NUR KÖSE
Danışman: DENİZ ASLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Vitamin B12 ve demir, normal eritropoezin sürdürülebilmesi için gerekli temel hematinik faktörlerdir. Vitamin B12 eksikliğinde DNA sentezinin bozulmasına bağlı olarak inefektif eritropoez gelişmektedir. Bu süreçte eritroid hücreler tarafından alınan demirin önemli bir bölümü fonksiyonel hemoglobin sentezinde kullanılamamakta; intramedüller hücre yıkımı sonrasında yeniden dolaşıma ve retiküloendotelyal sisteme geri dönmektedir. Bu nedenle vitamin B12 eksikliğinde demir metabolizması normal eritropoezden farklı özellikler gösterebilmekte, bu durum tanı ve tedavi yönetimi sırasında demir durumuna yönelik özel yaklaşımlar gerektirebilmektedir. Bu çalışmada, çocukluk çağında vitamin B12 eksikliğinde demir parametrelerinin durumunu belirlemek; bu hastaların eş zamanlı demir profillerini değerlendirmek ve vitamin B12 tedavisi sonrasında demir parametrelerinde meydana gelen değişiklikleri ortaya koymak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu retrospektif çalışmaya, Ocak 2020 - Aralık 2024 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniklerine başvuran, 2-18 yaş aralığında, eş zamanlı vitamin B12 ve demir parametreleri çalışılmış olan 8366 hasta dahil edildi. Hastalar serum vitamin B12 düzeylerine göre B12 eksikliği olanlar ( 0,05). Başlangıç B12 eksiklik ağırlığına göre yapılan alt grup analizinde; tedavi sonrasında serum demiri (p=0,007) ve TS (p=0,005) düzeylerindeki anlamlı yükselmenin hafif B12 eksikliği olan grupta belirginleştiği görüldü. Başlangıç demir durumuna göre yapılan analizde ise; başlangıçta DE olan (ferritin <15 ng/mL) hastalarda B12 tedavisi sonrasında ferritin (7,7±4,4'ten 16,4±12,9 ng/mL'ye), serum demiri ve TS değerlerinde anlamlı artış, TDBK değerinde anlamlı düşüş izlendi; bu grupta DE sıklığı %100'den %54,6'ya geriledi (p=0,001). Başlangıçta DE olmayan grupta ise tedavi sonrasında 7 hastada (%18) ferritin düzeyinin 15 ng/mL'nin altına gerilediği saptandı (p=0,012). Sonuç: Bu çalışma, çocuklarda vitamin B12 eksikliğine sıklıkla DEnin de eşlik ettiğini ve B12 eksikliğinin demir parametrelerini doğrudan etkilediğini göstermektedir. Vitamin B12 eksikliği olan çocuklarda demir depoları daha düşüktür ve DE oranı daha yüksektir. Özellikle ağır vitamin B12 eksikliği olan çocuklarda, transferrin satürasyonunun düşmesiyle belirginleşen işlevsel bir demir yetersizliği tablosu dikkat çekmektedir. Vitamin B12 tedavisi verilmesi, vücutta yeni kan yapımını uyararak serum demiri ve transferrin satürasyonunda belirgin bir artış sağlamış görünmektedir. Başlangıçta DE olan hastalarda, B12 tedavisi sonrasında hem demir parametreleri düzelmiş hem de DE sıklığı anlamlı oranda azalmıştır. Ancak, başlangıçta demir depoları normal olan çocukların bir kısmında, B12 tedavisiyle hızlanan kan yapımına bağlı olarak demir depolarının tükenebildiği ve yeni bir DE tablosunun gelişebildiği saptanmıştır. Sonuç olarak; vitamin B12 eksikliği olan pediatrik hastalar tanı anında demir durumu açısından değerlendirilmeli ve optimal tedavi sonuçlarından emin olmak için tedavi sürecinde demir parametreleri izlenmelidir. Anahtar kelimeler: Vitamin B12 eksikliği, Demir eksikliği, Ferritin, Eritropoez, Çocukluk çağı