Özgün tasarlanan eğitsel oyunların fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık farkındalık düzeylerine etkisi ve öğretmen adaylarının uygulama sürecine yönelik görüşleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZNUR KAYIŞ
Danışman: Ezgi Güven Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünya genelinde kentleşme, sanayileşme ve insan nüfusunun hızla artması birçok çevre sorununu da beraberinde getirmektedir. İnsanların sebep olduğu en önemli çevre sorunlarından biri de atık sorunu ve atıkların imhasıdır. Son yıllarda Türkiye de dahil olmak üzere, birçok ülke atık sorununa çözüm olarak sıfır atık felsefesini ülke politikası olarak benimsemiş aynı zamanda bu felsefeyi uygulamaya başlamıştır. Sıfır atık yaklaşımının yaşam tarzı olarak benimsenebilmesi için bireylerde bu kavrama ilişkin bir farkındalık oluşturmak gerekmektedir. Bu noktada bireylere verilecek olan çevre eğitimi büyük önem taşımakta ve özellikle bireylere rol model olan ve çevre eğitimi veren öğretmenlere büyük görevler düşmektedir. Bu araştırmanın amacı; özgün tasarlanan eğitsel oyunların fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık farkındalık düzeylerine etkisinin incelenmesidir. Çalışmanın diğer bir amacı ise özgün tasarlanan eğitsel oyunlarla öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adaylarının uygulama sürecine ilişkin görüşlerinin belirlenmesidir. Çalışmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem araştırma deseninden faydalanılmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılı güz döneminde Ankara ilinde bulunan bir devlet üniversitesinde öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adayları oluşturmuştur. Çalışmada nicel veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek 3 alt boyut ve 27 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı .86 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri araştırmacı tarafından hazırlanan kelime ilişkilendirme testi ve yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır. Uygulama öncesinde Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği deney ve kontrol grubuna ön test olarak uygulanmıştır. Araştırmanın deney grubunda (N=20) öğretim, sıfır atık yaklaşımının öğretimine yönelik tasarlanan özgün eğitsel oyunlar kullanılarak yürütülmüş, kontrol grubunda (N=20) ise çoklu ortam destekli soru cevap tekniği kullanılmıştır. Uygulama süreci deney ve kontrol grubunda 6 hafta (18 ders saati) boyunca devam etmiştir. Uygulama süreci sonunda ölçek her iki gruba da son test olarak tekrar uygulanmıştır. Aynı zamanda deney grubundaki öğretmen adaylarına kelime ilişkilendirme testi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Öğretmen adaylarına eğitsel oyunlar, uygulama süreci ve süreçteki etkinliklerin değerlendirilmesine ilişkin sorular sorulmuştur. Nicel veriler analiz edilirken SPSS 25 paket programı kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde bağımsız gruplar t-testi kullanılmıştır. Verilerin analizinde anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Nicel verilerin analizi sonucunda uygulama öncesinde deney ve kontrol grubu Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği ön test puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir fark bulunmazken, uygulama sonrasında ölçekten elde edilen puan ortalamalarının deney grubunda bulunan öğretmen adaylarının lehine istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Deney grubundaki öğretmen adaylarına uygulanan kelime ilişkilendirme testinde, öğretmen adaylarından sıfır atık denilince akıllarına gelen ilk 10 kelimeyi yazmaları istenmiştir. Öğretmen adaylarının verdikleri cevaplar incelendiğinde en çok tekrar eden kelimelerin atık oluşturmama (f=14), geri dönüşüm (f=9), sıfıra indirme (f=7) olduğu görülmüştür. Öğretmen adayları toplumun sıfır atık farkındalığını artırmak amacıyla afiş/poster, film/çizgi film, depozito kutusu ekleme uygulamalarının yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte araştırma sonucunda öğretmen adaylarının uygulama süreci içerisinde en çok Kullan At'ma' oyununu sevdiklerini, en fazla Düşün, Net, Kağıdı Yok Et oyununda zorlandıklarını ve oynadıkları oyunların onların bilişsel, duyuşsal ve psikomotor öğrenmelerini desteklediğini açıkladıkları görülmüştür. Bu çalışmanın sonucunda geçerli ve güvenilir Sıfır Atık Farkındalık Ölçeği geliştirilmiştir. Çalışmada öğretmen adaylarına tasarlanan eğitsel oyunlarla sıfır atık farkındalığı kazandırılmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının uygulama sürecine yönelik olumlu görüşler belirttikleri bulunmuştur. Bu sonuçlardan hareketle konuyla ilgili çalışma yürütecek araştırmacılara birtakım öneriler sunulmuştur.