Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yağmur SOYKAN
Danışman: Atiye Seda Yar Sağlam
Özet:
Over kanseri, kadınlarda jinekolojik kanserlere bağlı ölümlerin ikinci sık nedenidir. Sıklıkla geç dönemde belirti verdiği için hastaların %70-80’i ileri evrede yakalanmaktadır. Over kanseri tedavisinin temel bileşenleri sitoredüktif cerrahi ve adjuvan kemoterapidir. Cerrahi ve adjuvan kemoterapiye rağmen, erken evre hastalıklarda vakaların yaklaşık %25'inde, daha ileri evrelerde ise %80'den fazlasında nüks görülmektedir. Over kanseri kemoterapisi için birinci basamak tedavi platin ve taksan kombinasyonudur. Sirkadiyen ritim, bedensel işlevlerin 24 saatlik uyku uyanıklık döngü süreciyle uyumlu olduğu ve sirkadiyen saat proteini/geni tarafından kontrol edildiği doğal bir biyolojik süreçtir. Sirkadiyen ritim, beyinin ön hipotalamusunda bulunan suprakiazmatik çekirdek (SCN) tarafından kontrol edilen biyolojik saattir. Hü cre do ̈ ngü sü , DNA hasarına cevap ve tümo ̈ r baskılanması gibi o ̈ nemli biyolojik yolaklar sirkadiyen ritmin kontrolü altındadır. Kemoterapötik ajanlar, hem sağlıklı hem de kanser hücrelerinde DNA hasarına yol açarak, DNA onarım mekanizmalarının aktive olmasına neden olur. Kronoterapi ise bireyin sirkadiyen ritmine göre belirli zaman aralıklarında uygulanan bir terapi türüdür. Amaç en az yan etkiyle maksimum yanıt elde etmektir. Bu tez çalışmasında amacımız sirkadiyen ritme göre farklı zaman dilimlerinde karboplatin ve paklitaksel uygulamasının hücre ölümünü arttırıcı etkisini fare over kanser hücrelerinde (ID8) in vitro ve fare ID8 hücreleriyle oluşturulacak olan deneysel over kanser modelinde in vivo şartlarda oluşup oluşmadığını belirlemektir. Sonuç olarak over kanseri tedavisinde karboplatin’in paklitaksel uygulamasına kıyasla daha etkin olduğu, bu etkinin sirkadiyen ritm gözetilerek yapılan uygulamada daha belirgin gözlendiği dikkati çekmiştir. Her iki ajanın birlikte uygulandığı gruplarda ise sirkadiyen ritm uygulamasının, göz ardı edilen gruba karşın çok etkili olmadığı, sirkadiyen ritm gözetilerek yapılan ikili tedavide paklitaksel baskın etkinin gözlendiği dikkati çekmiştir. Bu bulgular ışığında yapılan çalışmada en etkili uygulamanın sirkadiyen ritm gözetilerek karboplatin tedavisi olduğu kanısına varılmıştır. Bu nedenle sirkadiyen ritim, tedavi etkinliği artırmak ve istenmeyen yan etkileri azaltmak açısından dikkate alınmalıdır. Bu bulgular, kanser tedavisinde bireyselleştirilmiş ve zamanlama odaklı yaklaşımların geliştirilmesi için bir temel oluşturulabilir.
Anahtar Kelimeler : Over Kanseri, Sirkadiyen Ritim, Karboplatin, Paklitaksel