Batı Anadolu klinoptilolit zeolitinde Na+1-Ca+2 and Na+1 and Mg+2 iyon değişim dengesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1995
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF TÜRKEKAL
Danışman: NURDAN SARAÇOĞLU
Özet:III BATİ ANADOLU KLINOPTlLOüT ZEOLffiNDE Na+1-Ca+2 ve Na+1-Mg+2 İYON DE?İŞİM DENGESİ (Yüksek Lisans Tezi) Elif Tûrkekal GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Haziran 1995 ÖZET Fosfatların çevre kirliliğine olumsuz etkileri, deterjanlarda fosfatlar yerine kullanılabilecek maddelerin araştırılması gereğini ortaya çıkarmıştır. Zeolitler, suda sertlik yapan kalsiyum ve magnezyum iyonlannı iyon değişim yoluyla yapısına alarak ortamdan uzaklaştırmakta ve bu özelliği ile deterjanlarda kullanılmaktadır. Ülkemizde oldukça geniş rezervleri olduğu bilinen doğal klinoptifolitin deterjanlarda kullanımı ile ilgili çalışmalara destek vermek üzere doğal klinoptiiolitin iyon değişim dengesi çalışma konusu olarak seçildi. Bu çalışmada, Batı Anadolu klinoptüolitinin 25° C ve 60° C sıcaklıklarda Na+1-Ca+2 ve Na+1-Mg+2 ikili iyon değişim dengesi incelendi. Na+1-Ca+2 ikili iyon değişim deneyleri için 0.08 N, 0.154 N ve 0.177 N CaCI^HgO çözeltileri kullanıldı. Na+1-Mg+2 ikili iyon değişim deneyleri için 0.051 N ve 0.1 N MgCI26H20 çözeltileri kullanıldı. Klinoptiiolitin sodyum formu 70° C ortam sıcaklığında 2 N NaCI çözeltisi ile teması sonucunda hazırlandı. İyon değişim deneylerinde farklı zeolit / çözelti oranlarında (0.1'den 30 ' a kadar) karışımlar hazırlandı. Bu karışımlar sıcaklığı bilinen su banyosunda dengeye gelme süresine kadar bekletildi.IV Çalışılan iyon değişim sistemleri için, ikili denge izotermleri çizildi ve denge durumundaki seçicilik değerleri ve termodinamik denge sabitleri hesaplandı. Na+1-Ca+2 ikili iyon değişim sistemi için elde edilen denge izotermleri, kftnoptltolltin A2 (A katyonu için zeolit fazı mof kesri) *nin ortalama 0-0.41 aralığında kalsiyum iyonuna, 0.41-1 aralığında ise sodyum iyonuna seçici olduğunu göstermiştir. Deney sonuçlarına göre Na+1-Ca*2 ikili iyon değişim sisteminde sıcaklık artışıyla seçiciliğin arttığı görülmüştür. Toplam çözelti konsantrasyonu seçiciliği etkilememektedir. Na+1-Mg+2 ikili iyon değişimi için elde dilen denge izotermleri ise, klinoptilolitin Az'nin ortalama 0-0.39 aralığında magnezyuma, 0.39-1 aralığında sodyuma seçici olduğunu göstermiştir. Bu iyon değişim sistemi için sıcaklık ve toplam çözelti konsantrasyonunun seçiciliğe belirli bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Na^-Ca*2 iyon değişim sisteminin serbest enerji değişimi, 25° için 2.89 kj/eşdeğer g, 60° C için ise 3.07 kj/eşdeğer g bulunmuştur. Na+1-Mg+2 iyon değişim sisteminin serbest enerji değişimi 25CC için 4.318 kj / eşdeğer g 60°C için 4.675 kj / eşdeğer g olarak bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Klinoptilolit, iyon değişimi