İlköğretim fen bilimleri ders kitaplarının değerler açısından incelenmesi üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZAHİT YILMAZ
Danışman: Halil İbrahim Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ders kitaplarının hazırlanmasında faydalanılan ve öğretim etkinliklerinin çerçevesini gösteren öğretim programlarında bireylere kazandırılması hedeflenen beceri, kazanım ve değerler bulunmaktadır. Bunlardan değerler, derslerin konuları içerisinde yer verilerek öğrencilere aktarılmaktadır. Öğrencilere kazandırılması hedeflenen değerler öğretmenlerin aktarımıyla, ailelerin değerleri aktarmasıyla, öğrenciler arasındaki etkileşimle, okul çevresiyle ve ders kitaplarındaki ifadelerle gerçekleşebilir. Ders kitaplarında bulunan değer yargıları öğrencilere rehber rol oynamaktadır. Bu rolden dolayı, fen bilimleri ders kitapları değerler açısından zengin olması gerekmektedir. Bu araştırmanın fen bilimleri dersi öğretim programlarını geliştiren kurum ve kişilere, öğretmenlere, velilere, öğrencilere ve özellikle de fen bilimleri ders kitaplarını geliştiren kurum ve kişilere kaynaklık edeceği düşünülmektedir. Bu araştırma, ilköğretim 3-8. sınıf fen bilimleri ders kitaplarındaki değerleri çeşitli yönlerden incelemek ve değerler eğitimi açısından daha zengin kitapların hazırlanmasına ve mevcut kitapların içeriklerinin değerler eğitimi açısından yeniden gözden geçirilmesine katkıda bulunabilmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada incelenmek istenen ders kitapları doküman niteliğinde olduğu için araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim ve öğretim yılında okutulan birer adet ilköğretim 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırma verileri, 2018 ilköğretim fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan on kök değere (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik) göre hazırlanan değer inceleme formu ile toplanmıştır. İlköğretim fen bilimleri ders kitaplarındaki değerlerin analiz edilmesinde nitel veri analiz tekniklerinden betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf ders kitaplarında sırasıyla 89, 105, 175, 69, 76, 157 değer olmak üzere toplam 671 değer belirlenmiştir. Üçüncü, dördüncü ve beşinci sınıf ders kitaplarında dürüstlük değeri hariç diğer dokuz değerin hepsi yer alırken, altıncı sınıf ders kitabında adalet ve dürüstlük değerleri hariç diğer sekiz değerin hepsi yer almaktadır. Yedinci ve sekizinci sınıf kitaplarında on değerin hepsi yer almaktadır. Kitaplarda en fazla yer alan değer sorumluluk, en az olan dürüstlük ve sabırdır. Fen bilimleri ders kitaplarının Dünya ve Evren öğrenme alanında toplam 73 kök değer, Canlılar ve Yaşam öğrenme alanında toplam 252 kök değer, Fiziksel Olaylar öğrenme alanında toplam 199 kök değer ve Madde ve Doğası öğrenme alanında 147 kök değer yer almaktadır. On kök değerin 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitaplarına, kitaplarda bulunan ünitelere ve öğrenme alanlarına dağılımı homojen değildir. Bu sonuçlara dayanarak kök değerlerin fen bilimleri ders kitaplarına ve kitaplardaki ünitelere dengeli bir şekilde dağılımının yapılması ve kitapların değerler açısından zenginleştirilmesi önerilebilir.