Sosyal bilgiler ders kitaplarının açık fikirlilik bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARDA EREN
Danışman: Ercenk Hamarat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Açık fikirlilik, eğitilmiş zihinlerin ayrılmaz parçası olarak eğitim felsefecileri ve eğitimciler arasında kabul görmektedir. Dolayısıyla açık fikirliliği dışlayan ya da içermeyen politikalar, eğitim materyalleri ve geliştirmeye çalışmayan eğitimciler kınamaya maruz bırakılmaktadır. Ancak açık fikirliliğe dair bu ilgi beraberinde eğitim felsefecileri ve eğitimcileri "açık fikirliliğin doğası", "öğrencilerde nasıl geliştirilebileceği" , "gerçekten ne olduğu" gibi temel soruları sormalarını da beraberinde getirmiştir. Bazı eğitim felsefecileri bu soruları araştırırken açık fikirliliği eleştirel zihinlerin, çatışma engellemek ve çözmek için gerekli olan değişimin anahtarı olarak görürken, kimileri de zihnin kapılarını aralamanın istenmeyen misafirleri de beraberinde getirebileceği endişesini dile getirmiştir. Sonuç olarak açık fikirlilik ve eğitim ilişkisi üzerindeki tartışmalar sınırların netleşmesini engellemektedir. Böylece eğitim politikalarının veya materyallerini kınamak için acele etmek hatalı hale gelmektedir. Yine de tüm endişelere rağmen açık fikirlilik, eğitimin temel ve vazgeçilmez bir kavramı olarak öğrencilerin ahlaki ve epistemik yaşamlarındaki yerini korumaya devam etmektedir. Çünkü üzerindeki tüm tartışmalara rağmen açık fikirlilik, zihni yabancı seslere açmaktan çok daha fazlasını vaat eder ve eleştirel düşünmenin önemli bir bileşenini oluşturur. Bu temel kabule rağmen açık fikirlilik ve eğitim arasındaki ilişki, büyük endişeler taşıyan ve onu eğitim içerisinde yeniden tanımlamak isteyen korku çığırtkanları ile eğitimdeki konumunu ekstrem idealler üzerine inşa etmiş iyimserciler arasındaki tartışma, eğitim ve açık fikirlilik ilişkisini inceleyen çalışmalar oluşturmak için fırsat yaratmaktadır. Bu sebeple bu çalışma, açık fikirlilik ve eğitim ilişkisini, açık fikirliliğin doğası, yarattığı endişeler ve öğrencilerde nasıl geliştirebileceği yönünden ele alırken, korku çığırtkanları ve iyimserler arasında bir yerde açık fikirliliğin ideal-olmayan "gerçek" dünyadaki konumunu bir vatandaş yetiştirme dersi olan sosyal bilgiler dersi üzerinden araştırmayı amaçlamaktadır. Bunu başarabilmek için bu tezde doküman analizine başvurulmuştur. Doküman analizi lensinden sosyal bilgiler ders kitabının açık fikirliliği geliştirmedeki konumu, açık fikirlilik üzerindeki tartışmalardan elde edilmiş bir kriter listesi ile soruşturulur ve eğitim materyallerimizi eleştirmemiz için gerçekçi bir yaklaşım sunmayı hedefler. Buna göre açık fikirlilik üzerindeki tartışmalar ideal epistemik dünyalarda gerçekleştirilmiş, dolayısıyla, eğitimin çalıştığı ideal olmayan düzlemlerde karşılık bulamamıştır. Bunu aşabilmek, eğitim politikalarımızı ve materyallerimizi doğru oluşturabilmek için açık fikirliliğin ne olduğu, nasıl geliştirilebileceği gibi sorulardan damıtılmış cevaplar Sosyal Bilgilerin öğrenciyi iyi vatandaşlığa ve yaşama hazırlamaya dair ne durumda olduğunu ve ne yapması gerektiğine dair soruları cevaplamak için kullanılır. Sonuç olarak bu çalışma, açık fikirliliğin sosyal bilgiler için ne anlam ifade ettiğini ve bu anlama ulaşmadaki durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda sosyal bilgiler 6. sınıf ders kitabı açık-fikirlilik üzerine yürütülen tartışmalardan elde edilmiş AFUK (açık-fikirliliğe uygunluk kriteri) maddeleri kapsamında ele alınmış ve MEB (2023, s. 14-15) bulunan etkinlik ve metinler gibi açıkfikirliliği teşvik etmeye doğrudan uygun içerikler olduğu gibi MEB (2023, s. 167)'de olduğu gibi açık-fikirliliği teşvik etmeye uygun ancak bunu başarabilmesi için sosyal bilgiler öğretmenlerinin çabasına ve dikkatine ihtiyaç duyulan içeriklerin olduğu da görülmüştür.