Sporcu adölesanlarda kronotip, sportif motor performans ve beslenme durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Başak BARAN
Danışman: Hande Mortaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmanın temel amacı; Ankara’daki spor kulüplerine devam eden adölesan sporcuların kronotip özellikleri, sportif motor performans düzeyleri ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Kesitsel nitelikteki bu araştırma, Ağustos 2024 – Mayıs 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilmiş olup, yaşları 9-18 yıl arasında değişen (ortalama 12,6±4,6 yıl) 41 erkek ve 32 kız olmak üzere toplam 73 lisanslı futbol, voleybol ve basketbol sporcusunu kapsamaktadır. Veri toplama sürecinde sosyodemografik form, Adölesanlarda Fiziksel Aktivite Ölçeği ve Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi kullanılmıştır. Sporcuların beslenme durumu 3 günlük besin tüketim kaydı ve BEBİS analiziyle; motor performans ise sürat, kuvvet, denge ve esneklik testlerini içeren YetenekTürk Bataryası ile ölçülmüştür. Elde edilen bulgulara göre; erkek sporcuların fiziksel aktivite düzeyleri, kuvvet ve aerobik kapasite parametreleri ile günlük enerji, protein, su, B12, demir ve çinko alımları kız sporculardan anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Buna karşın kız sporcuların esneklik ve sürat skorlarının erkeklerden daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0,01). Branş bazında basketbolcular kuvvet parametrelerinde öne çıkarken, kronotip ile BKİ, enerji ve besin ögesi alımı arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Bu durum, düzenli antrenman ve disiplinin bireysel sirkadiyen farklılıkları dengeleyebileceği görüşünü desteklemektedir. Kronotipin ara öğün sayısını etkilediği (p=0,020), sabahçıl ile akşamcıl tiplerin reaksiyon süratinde ara tiplerden daha başarılı olduğu (p=0,001) ve diğer motor performans bileşenleriyle ilişkisinin olmadığı belirlenmiştir. Su tüketiminin genel atletik performansı pozitif etkilediği saptanmıştır (p=0,021). Sonuç olarak; adölesanlarda cinsiyet ve branş, fiziksel özellikler ve besin gereksiniminde belirleyiciyken; kronotipin reaksiyon zamanı, hidrasyonun ise genel performans üzerinde kritik rol oynadığı ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda, sporcular için kişiselleştirilmiş beslenme ve antrenman stratejileri önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler : Adölesan, beslenme, sporcu, fiziksel aktivite, sportif motor performans