TÜRKÇE ÖĞRETİM PROGRAMI VE DERS KİTAPLARINDA (5,6,7,8. SINIF) TEMEL DİL BECERİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNE YÖNELİK BİR DURUM ÇALIŞMASI

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİNAN YENİAY

Danışman: Fatma Açık

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dil eğitiminin temel amacı bireylerde okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerini geliştirmektir. Anne karnında dinleme becerisi ile başlayan dil becerileri birey doğduktan sonra konuşma ile devam eder. Kişi, okula başladığında ise okuma ve yazma becerileri ile tanışır. Kişinin tüm yaşamını etkileyecek olan dil becerilerinin eğitimi çok dikkatli ve özenli bir şekilde yapılmalıdır. Bireyde alt düzey düşünme becerilerinin yanında üst düzey düşünme becerilerini geliştirmelidir. Eğitimin planlı ve programlı olarak yürütüldüğü okullarda, bireyler, temel dil becerilerini üst düzey düşünme becerilerini de kapsayacak şekilde geliştirmelidir. Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretim programı ve bu programa bağlı olarak oluşturulan ders kitaplarındaki okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerinin değerlendirilmesiyle ilgili durumu belirlemektedir. Bu kapsamda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen ve ortaokul kademesinde okutulan Türkçe ders kitaplarındaki okuma, dinleme, konuşma ve yazma etkinliklerinin ya da sorularının tamamı yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmiş ve sınıflandırılmıştır. Çalışmada yöntem nitel araştırma yönteminin temel nitel analiz deseni olarak belirlenmiştir. Araştırma için toplanacak veriler doküman inceleme yoluyla toplanmıştır. İçerik analizi ise tümdengelimci analiz tekniğiyle yapılmıştır. Çalışmanın veri toplama araçları Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen ve tüm ülkede uygulanan 2019 Türkçe Öğretim Programı, 2024 Türkçe Öğretim Programı ve 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları olmuştur. Çalışmanın sonunda ders kitaplarındaki okuma, dinleme, konuşma ve yazma etkinlikleri incelenmiştir. İncelemenin sonunda kitaplardaki hatırlama, anlama, uygulama gibi alt düzey düşünme becerilerini kapsayan soruların ve etkinliklerin fazla olduğu görülmüştür. Analiz etme, değerlendirme ve yaratma gibi üst düzey düşünme becerilerini kapsayan soruların ve etkinliklerin oldukça az olduğu tespit edilmiştir. Bu sebeple 5, 6, 7 ve 8. sınıf düzeylerinde Türkçe ders kitaplarında hem alt düzey öğrenme becerilerinin hem de üst düzey öğrenme becerilerinin yer aldığı okuma, dinleme, konuşma ve yazma öğrenme alanlarına yönelik soru önerileri geliştirilmiştir. Üst düzey öğrenme becerilerinin daha da öneminin arttığı günümüzde ders kitaplarında daha fazla üst düzey öğrenme alanlarına ait soruların yer alması gerektiği ortaya konmuştur. Ders kitabı hazırlanırken özellikle ders kitabındaki soru ve etkinliklerin nasıl hazırlanılması gerektiği, soru ve etkinlikleri hazırlayanların hangi niteliklere sahip olması gerektiği, araştırmacılara önerilen çalışmalar hakkında öneriler geliştirilmiştir.