Öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞADİYE İNCİ
Danışman: Şaban Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerini belirlemek amaçlanmıştır. Mesleki değer odaklı yaşam kapsamında cinsiyet, kıdem, eğitim kademesi ve medeni durum değişkenleri ele alınmıştır. Bununla birlikte öğretmenlerin mesleki adanmışlık ve işe yabancılaşma düzeylerinin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerinin yordayıcısı olma durumu belirlenmeye çalışılmıştır. Son olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ile öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerine ilişkin görüşleri alınmıştır. Bu doğrultuda çalışmada açıklayıcı sıralı karma desen benimsenmiştir Araştırmanın nicel bölümünde öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerini belirleyebilmek için İnci ve Çetin (2022) tarafından geliştirilen Öğretmenlerin Mesleki Değer Odaklı Yaşam Eğilimleri Ölçeği kullanılmıtır. Ölçek Ankara ili merkez ilçelerdeki devlet okullarında (ilkokul, ortaokul ve lise) görev yapan 1175 öğretmenden oluşan bir araştırma grubuna 2020-2021 eğitim öğretim yılı bahar döneminde uygulanmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenilirliğini belirlemek için Çalışma grubu 1, DFA için çalışma grubu 2 verileri kullanılmıştır. Çalışma grubu 1 olarak adlandırılan 300 öğretmenden elde edilen verilere geçerlik ve güvenirlik çalışması kapsamında AFA uygulanmıştır. İkinci aşamada ise ölçeğin faktör yapısını başka bir örneklemde doğrulamak amacıyla çalışma grubu 2 olarak adlandırılan ve küme örneklem yöntemiyle seçilen 875 öğretmenden elde edilen verilere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ölçek geneli için 0.98, 1. alt faktör için 0.96, 2. alt faktör için 0.77 ve 3. alt faktör için 0.86 olarak tespit edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda RMSEA değerinin 0.049 olduğu bulunmuştur. Ayrıca iyilik uyum indeksleri olarak ifade edilen GFI, AGFI, CFI, NFI ve NNFI değerlerinin 1'e oldukça yakın 0.99 olarak bulunması da iyi uyum değerlerinin elde edildiğini göstermektedir. Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerini ölçmeye hizmet edecek gerekli ölçüm güvenirliğine sahip 33 maddelik "Öğretmenlerin Mesleki Değer Odaklı Yaşam Eğilimleri" ölçek formu elde edilmiştir. Ölçek 3 faktörlü bir yapıya sahiptir. Birinci faktör "Mesleki Değer Odaklı Yaşamı Önemseme", ikinci faktör "Mesleki Değer Odaklı Yaşamı Benimseme", üçüncü faktör ise "Yönlendirici ve Koruyucu Bir Unsur Olarak Mesleki Değer Odaklı Yaşam"dır. Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşamında en yüksek ortalamaya "Birinci Faktör (F1)"ün sahip olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimlerinde medeni durum ve mesleki kıdemin anlamlı bir etkisi olmadığı bulunmuştur. Cinsiyete göre kadınlar yönünde, görev yapılan eğitim kademesinde ise ilkokul öğretmenlerinin lise öğretmenlerine göre faktör puanı daha yüksek bulunmuştur. Öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşam eğilimleri üzerinde mesleğe adanmışlığın anlamlı bir etkisi olduğu, işe yabancılaşmanın ise anlamlı bir etkisi olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde ise mesleki değer odaklı yaşam bağlamında maksimum çeşitlilik örneklemesinr göre 45 öğretmene uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen bulguların "Öğretmenlerin Mesleki Değer Odaklı Yaşam Eğilimleri" ölçeğini açıklaması bakımından önemli hususları dile getirdiği görülmüştür. Nitel bölüm olgubilim desenine göre yürütülmüştür. Bu bölümde geçerliliği sağlayabilmek için kapsamlı bir alanyazın taraması yapılmış, ayrıntılı betimleme yöntemi esas alınarak ilgili bölümlerde doğrudan alımtılara yer verilmiştir. Güvenirliği sağlamak için ise verilerin analizinde çoklu kodlayıcılar kullanılmış, araştırmacı veri toplama sürecinde katılımcı gözlemci rolü üstlenmiştir. Nitel bölümdeki verilere içerik analizi uygulanmıştır. İçerik analizi ile öğretmenlerin mesleki değer odaklı yaşamları için hem formal hem de informal çevrelerinde mesleki değerleri yansıtmaları gerektiği, mesleki ve etik değerlere uygun davranmayan meslektaşlarını mesleki ve etik değerlere uygun bir dil kullanarak uyardıkları, mesleki değer odaklı yaşamın toplumda öğretmenlere verilen değer ve öğretmenlerin saygınlığını yükselttiği yönünde sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışma Ankara ili özelinde yapılmış olup örneklem genişletilerek Türkiye genelinde uygulanabilir. Mesleki değer odaklı yaşamla ilgili öğretmen yetiştirme programlarına içerikler eklenebilir, bu konuda taslak bir program geliştirilebilir.