İdiopatik jeneralize epilepsili bireylerde sosyal kognisyonun değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAZAL ÇETİN
Danışman: NİGAR ESRA ERKOÇ ATAOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada İdiopatik Jeneralize Epilepsi (İJE) hastalarında sosyal kognisyon becerilerinden zihin kuramı ve empati yeteneklerinin değerlendirilmesi ve sağlıklı bireylere göre farklılıklarının ortaya konması amaçlanmıştır. Zihin kuramı ve empati yeteneklerinin epilepsinin klinik ve demografik özellikleriyle, hastanın genel kognitif durumuyla ilişkisinin belirlenmesi, ayrıca sosyal kognisyon becerilerinin hastanın yaşam kalitesine etkisinin de araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, İJE'li 60 hasta ve bu gruba yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından benzer 60 sağlıklı gönüllü ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmadaki tüm katılımcılar için sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. Zihin kuramını değerlendirmek için Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) ve Pot Kırmayı Tanıma Testi (PKTT), empatiyi değerlendirmek amacıyla Temel Empati Ölçeği (TEÖ); genel kognitif değerlendirme için Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) ile iz sürme testleri (İST-A, İST-B); anksiyete ve depresyonu değerlendirmek için Beck Depresyon ve Anksiyete Envanterleri (BDE, BAE) uygulanmıştır. İJE'li gruba ek olarak Epilepside Yaşam Kalitesi Ölçeği-31 (EYKÖ-31) uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmamızda İJE'li bireyler sağlıklı bireylere göre GZOT ile PKTT toplam puan ve uygunsuzluğu anlama, niyeti anlama ve empati alt ölçeklerinde anlamlı olarak düşük puan elde etmiştir ancak afektif ve kognitif empati puanları sağlıklı bireylerle benzer bulunmuştur. Ayrıca İJE'li bireyler MoCA dikkat ve dil alt ölçeklerinde, toplam puanda ve İST-B'de sağlıklı bireylere göre düşük performans göstermiştir. Yapılan korelasyon analizlerinde yaş, eğitim yılı, epilepsi süresi, ilk nöbet yaşı ile GZOT, toplam PKTT puanı, afektif, kognitif ve toplam empati puanları arasında anlamlı korelasyon bulunmamıştır. GZOT ile İST-A arasında negatif; kognitif empati ile İST-A ve İST-B arasında negatif, toplam MoCA puanı arasında pozitif yönde korelasyon görülmüştür. Ayrıca GZOT ile EYKÖ-31'de nöbete ilişkin kaygılar ve sosyal fonksiyon alt ölçeklerinde anlamlı korelasyon bulunmuştur. Sonuç: Bulgularımız İJE'li bireylerde zihin kuramı becerisinde sağlıklı bireylere göre bozulma gözlenirken, empati becerisinin sağlıklı bireylerle benzer olduğunu göstermiştir. Ayrıca, İJE'li bireylerde sosyal kognitif becerilerin, bazı genel kognitif becerilerle pozitif yönde ilişkili olduğu, buna karşın epilepsinin klinik özellikleri ile anlamlı bir ilişki göstermediği gözlenmiştir. Ek olarak afektif zihin kuramı becerileri ile, EYKÖ-31 ile ölçülen nöbete ilişkin kaygılar ve sosyal fonksiyon gibi yaşam kalitesi alt ölçekleri arasında anlamlı pozitif korelasyon bulunmuştur. Bildiğimiz kadarıyla çalışmamız, şu ana kadar İJE'li bireylerde sosyal kognisyon ve yaşam kalitesini değerlendiren çalışmalar içinde en büyük örnekleme sahip çalışma olup sonuçlarımız İJE'li bireylerde sosyal kognitif değerlendirmenin rutin nöropsikolojik test bataryası kapsamına alınmasının önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: İdiopatik Jeneralize Epilepsi, Sosyal Kognisyon, Zihin Kuramı, Yaşam Kalitesi