YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE DİL YETERLİLİKLERİNE UYGUN EDEBÎ METİN UYARLAMA
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ROGHAYYEH GHAFFARI
Danışman: MEHMET KARA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkçe, bir dünya dili olarak asırlardan beri uzak yakın farklı coğrafyalardaki ülkelerin, toplumların ilgisini çekmiş ve yabancı bir dil olarak başka dilleri konuşanlar tarafından öğrenilmeye çalışılmıştır. Son yıllarda, yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi ile ilgili Türkçeyi öğretmeye veya öğrenmeye olan ihtiyacı karşılamak amacıyla çeşitli Türkçe öğretim materyalleri hazırlanmaktadır. Günümüzde, yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi, dünyanın her tarafında genellikle Yunus Emre Enstitüsü, çeşitli üniversitelerin Türkoloji bölümleri ve farklı kurumlar vasıtasıyla yapılmaktadır. Araştırmanın yürütüldüğü çalışma gurubu, İran'da Allameh Tabatabai Üniversitesinde Türk Dili ve Edebiyatı bölümü çerçevesinde yapılmaktadır. Tarihsel olarak özellikle yabancı dil sınıfları için materyallerin nasıl planlanacağı ve geliştirileceği konusunda iki görüş benimsenmiştir. Bazı eğitimciler, dil kullanımının daha doğal ve gerçekçi örneklerini içerdiği düşünülen özgün materyallerin kullanılmasını tercih etmişlerdir. Bazıları, tüm değerleri ve standartların yanı sıra öğrencilerin, özgün metinleri düzeylerine uygun bir şekilde uyarlayarak materyallerin içerikle ilgili olarak öğretilmesi gereken kültüre özgü içeriği onaylamışlardır. Özgün materyallerin avantajların yanı sıra, birçok güncel araştırma çalışmaları, bu tür fikre sahip olanları eşleştirmiş ve dil öğrenenlerin bağlamlarına uyarlanmış materyallerin geliştirilmesini savunmuştur. Bu çalışmada ise, Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesindeki dil yeterliliklerine uygun A2 ve B1 düzeyi okuma becerisine yönelik, Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin okuma becerisi ihtiyaçlarını karşılamak üzere, Türk edebiyatından seçilmiş olan özgün edebî metinlerin A2 ve B1 düzeyine uyarlanarak söz konusu alana teorik ve pratik açıdan katkı sunmak amaçalanmıştır. Tezin çalışma grubunu, İran Allameh Tabatabai Üniversitesinde öğrenim gören A2 ve B1 düzeyindeki 25 öğrenci kapsamaktadır. Bu araştırmada betimsel araştırma modelinin doküman tarama tekniği kullanılmıştır. 2019-2020 eğitim öğretim yılının güz döneminde, İran'da Allameh Tabatabai Üniversitesinin Türkoloji Bölümünde okuyan 1. sınıf öğrenciler üzerinde yapılan Okuduğunu Anlama Envanteri'nden elde edilen sonuçlar incelenmiştir. Araştırmada yer alan katılımcıların kişisel ve eğitim bilgileri Öğrenci Bilgi Formu ile elde edilmiştir. Formdan öğrencilerin birçoğunun Türkçeyi öğrenme amacının; lisans eğitimi almak, Türk kültürünü öğrenmek ve yeni bir yabancı dil öğrenmek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca formdan, öğrencilerin eğitim süreçlerinde en çok zorlandıkları becerinin okuma ve konuşma becersi olduğu anlaşılmaktadır. Araştırmada, üzerinde uyarlama yapılmış özgün metinler ise Türk edebiyatından seçilmiştir ve bu metinlerin hem özgün hem de uyarlanmış şekli esas alınarak hazırlanan özgün soru örnekleri kullanılmıştır. Ayrıca, uyarlanmış metinlerin öğrencilerin okuma anlama becerileri üzerinde etkisi olup olmadığını incelemek için öğrencilerin sorulara verdikleri cevaplar okuma veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Buradan elde edilen veriler incelenerek uyarlanmış ve özgün metinlerin iki grup arasındaki okuma-anlama düzeyleri ve etkisi tespit edilerek gruplar; düzey, cinsiyet ve metin türleri değişkenleri açısından belirlenmiştir. Böylece bu düzeylerde yabancılara Türkçe öğretiminde hangi tür (uyarlanmış veya özgün) metinlerin kullanımının Türkçe öğretiminde etkili olup olmadığı çeşitli değişkenler açısından belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmada A2 ve B1 düzeyindeki öğrenciler iki grup şeklinde alınarak her iki düzeyde de 1. Gruba (U) uyarlanmış metinler ve 2. Gruba (Ö) özgün metinlerden oluşan Okuduğunu Anlama Envanteri uygulanmıştır. 1. Grup (U) 13 katılımcıdan, 2. Grup (Ö) 12 katılımcıdan oluşmuştur. Öğrencilerin Okuduğunu Anlama Envanteri'ne verdikleri cevaplar ve elde edilen veriler Mann Whitney- U Testi ile incelenmiştir. Bu incelemeler için bir istatistik programından yararlanılmıştır. Uygulamanın sonucunda elde edilen veriler ve sonuçlar doğrultusunda uyarlanmış metinlerden oluşan soruları her iki düzeydeki öğrencilerin daha kolay çözdükleri ve başarılı oldukları; böylece uyarlanmış metinleri daha anlaşılır buldukları tespit edilmiştir.