Ovariektomi yapılmış ve yüksek yağlı diyetle beslenen sıçanlarda duygudurum değişikliği ve bilişsel fonksiyonlar üzerine 2,4-dinitrofenolün etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKÇEN PAYKAL
Danışman: CANAN ULUOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada; menopoz, obezite, duygudurum ve bellek bozukluklarının karmaşık etkileşiminden yola çıkarak, ovariektomi (OVX) ve/veya yüksek yağlı diyetin (YYD) duygudurum, bellek, metabolizma, nörotrofik faktörler üzerine etkisini incelemek ve potansiyel bir terapötik ajan olarak mitokondriyal eşleşme bozucu 2,4-dinitrofenolün (DNP) etkisini değerlendirmek amaçlanmıştır. Dişi Wistar Albino sıçanlar yedi gruba ayrıldı: Sham+Standart Diyet (SD), Sham+YYD, OvX+SD, OvX+YYD, OvX+YYD+Çözücü, OvX+YYD+DNP 1 mg/kg, OvX+YYD+DNP 5 mg/kg. OvX/Sham sonrası hayvanlar 8 hafta SD veya YYD ile beslendi. DNP sırasıyla 1 ve 5 mg/kg/gün, intraperitoneal 4 hafta uygulandı. Açık alan, yükseltilmiş artı labirenti, yeni nesne tanıma, sükroz tercih ve zorunlu yüzdürme testi kullanılarak sıçanların lokomotor aktivitesi, anksiyete benzeri davranışı, depresyon benzeri davranışı ve bellekleri değerlendirildi. Vücut ağırlığı değişimi, total kolesterol, HDL, retroperitoneal ve inguinal yağ yastıkçıkları, serum leptin, BDNF ve NGF düzeyleri ölçüldü. Yükseltilmiş artı labirenttte, Sham+YYD grubu sıçanların, Sham+SD ve OvX+SD'ye kıyasla açık kolda kalma süresi daha uzundu. DNP 5 mg/kg, çözücüye kıyasla açık kol süresini artırdı. Zorunlu yüzdürme testinde OvX+YYD grubu sıçanlar, Sham+SD ve Sham+YYD'ye kıyasla daha uzun süre hareketsiz kalırken; DNP 1 mg/kg, hareketsizlik süresini azalttı. OvX ve/veya YYD açık alan, yeni nesne tanıma ve sükroz tercih testinde değişiklik oluşturmadı. OVX+YYD retroperitoneal yağlanmayı belirgin artırdı. Açlık glukozu OVX uygulanmış gruplarda yükseldi. DNP adipoziteyi değiştirmezken, her iki dozda glukozu, düşük dozda ise HOMA-IR'ı düşürdü. BDNF, OVX+YYD grubunda anlamlı azaldı; DNP bu düzeyleri değiştirmedi. Düşük doz DNP, kilo alımı ve lipid profilini etkilemeksizin anksiyete ve depresyon benzeri davranışları iyileştirebilme potansiyeline sahip görünmektedir. Bu nörodavranışsal faydalar, DNP'nin menopozla ilişkili duygudurum bozuklukları için potansiyel terapötik etkilerine işaret ediyor olabilir.