Kentsel Yapılı Çevre ve Sosyoekonomik Özelliklerin Enerji Tüketimi Üzerindeki Etkisi; Ankara ve Dublin Örnekleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir Ve Bölge Planlama, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI HAVLUCU OĞUZ
Danışman: Necibe Aydan Sat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının temel amacı, kentsel yapılı çevre ve sosyoekonomik yapı bileşenlerinin mahalle ölçeğinde enerji tüketimi üzerindeki göreli etkilerini çok ölçekli (makro–mezo–mikro) bir analitik çerçeve içinde incelemek ve bu etkiler doğrultusunda enerji etkin kentlere yönelik bir karar destek yaklaşımı geliştirmektir. Bu kapsamda çalışma; hangi mekânsal ve sosyoekonomik değişkenlerinin enerji tüketimi açısından belirleyici olduğu, bu etkilerin ölçekler arasında nasıl farklılaştığı ve farklı kentsel bağlamlarda (Ankara ve Dublin) benzer ya da bağlama duyarlı sonuçlar üretip üretmediği sorularını sorgulamaktadır. Araştırmanın yöntemsel çerçevesi, iki farklı kentsel bağlamı temsil eden Ankara ve Dublin örnekleri üzerinden kurgulanmıştır. Çalışmada öncelikle mahalle (Ankara) ve seçim bölgesi–Electoral Division (Dublin) ölçeğinde sosyoekonomik ve mekânsal kümelenme analizleri gerçekleştirilmiştir. Ardından, seçilen örnek alanlarda yürütülen hanehalkı anketleri aracılığıyla mikro ölçekli veriler elde edilmiş; bu veriler tanımlayıcı istatistikler, çoklu regresyon modelleri ve açıklanabilir yapay zeka (shap tabanlı model açıklanabilirliği) analizler ile değerlendirilmiştir. Böylece konut özellikleri ve bireysel davranışlar üzerinden sosyoekonomik ve mekansal değişkenlerin enerji tüketimi üzerindeki etkileri nicel olarak ölçülmüştür. Sonuç olarak bu tez, enerji etkin kentlere yönelik literatüre çok ölçekli ve karşılaştırmalı bir bakış açısı sunmakta; planlama pratiği açısından ise yerel yönetimler için öncelikli müdahale alanlarını belirlemeye yardımcı olacak analitik bir çerçeve önermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, mekânsal planlama kararlarının sosyoekonomik yapı ve bireysel davranışlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmakta; enerji etkinliği hedeflerinin yalnızca bina ölçeğiyle sınırlı kalmadan mahalle ve kent ölçeğinde ele alınmasına yönelik öneriler sunulmuştur.