Ebeveynlerin okul öncesi dönemdeki çocuklarının riskli oyunlarına izin vermeleri ile çocukların öz düzenleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMİNE BETÜL KARABIYIK

Danışman: SERAP DEMİRİZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, ebeveynlerin okul öncesi dönemdeki çocuklarının riskli oyunlarına izin vermeleri ile çocukların öz düzenleme becerileri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve bu durumu çeşitli değişkenler açısından incelemek amacıyla yapılmıştır. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 Eğitim Öğretim yılında Ankara ili merkez ilçelerindeki özel ve resmi okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 48–72 aylık 273 çocuk (132 kız, 141 erkek) ve ebeveynleri oluşturmaktadır. Veriler, ebeveynler tarafından doldurulan "Demografik Bilgi Formu", "Riskli Oyunlara İzin Verme Ölçeği" ve öğretmenler tarafından doldurulan "Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde, iki kategorili değişkenler için parametrik test varsayımlarının karşılandığı koşullarda bağımsız örneklemler t testi, varsayımların karşılanmadığı koşullarda ise Mann–Whitney U testi kullanılmıştır. Üç ve daha fazla kategoriye sahip değişkenler için varsayımlar sağlandığında tek yönlü varyans analizi (ANOVA), sağlanmadığında ise Kruskal–Wallis H testi uygulanmış; anlamlı farklılık saptanan durumlarda Bonferroni düzeltmeli ikili karşılaştırmalar yapılmıştır. Riskli Oyunlara İzin Verme Ölçeği ve Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği puanları arasındaki ilişkilerin incelenmesinde, normallik ve doğrusallık varsayımlarının karşılanması nedeniyle Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi; ebeveynlerin riskli oyuna izin verme düzeylerinin çocukların öz düzenleme becerilerini yordama gücünü belirlemek amacıyla ise basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Tüm analizler IBM SPSS paket programı ile ve 0.05 anlamlılık düzeyinde yürütülmüştür. Analizler sonucunda, ebeveynlerin genel olarak çocuklarının riskli oyun oynamalarına nadiren izin verdikleri saptanmıştır. Ebeveynlerin riskli oyunlara izin verme durumu ile çocukların öz düzenleme becerileri arasında düşük düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve riskli oyunlara izin verme durumunun, çocukların öz düzenleme becerilerindeki varyansın yaklaşık %2,4'ünü anlamlı biçimde yordadığı belirlenmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalar, ebeveynlerin riskli oyunlara izin verme durumunun çocuğun yaş grubu, ebeveyn–çocukla birlikte doğada vakit geçirme sıklığı ve babanın öğrenim düzeyi değişkenlerine göre ölçek toplam puanı ve alt boyutlarda anlamlı biçimde farklılaşmadığını göstermiştir. Buna karşın, riskli oyunlara izin verme durumunun çocuğun cinsiyetine göre tehlikeli doğal unsurlara yakın oyuna izin verme alt boyutunda; çocuğun okul öncesi eğitime devam süresine göre ölçek toplam puanlarında; annenin öğrenim düzeyine göre ise davranış düzenleme alt boyutunda ve ölçek toplamında anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Öz düzenleme becerilerine ilişkin bulgular, çocukların öz düzenleme düzeylerinin yaş gruplarına göre 61–72 ay lehine ve cinsiyete göre kız çocukları lehine hem alt boyutlarda hem de ölçek toplamında anlamlı biçimde farklılaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca, çocukların öz düzenleme becerilerinin okul öncesi eğitime devam etme sürelerine göre davranış düzenleme alt boyutunda ve ölçek toplam puanlarında anlamlı düzeyde farklılaştığı belirlenmiştir. Ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte doğada vakit geçirme sıklığına göre, çocukların öz düzenleme becerilerinin sosyal beceri alt boyutunda anlamlı düzeyde farklılık gösterdiği; annenin öğrenim düzeyine göre ise davranış düzenleme alt boyutunda ve ölçek toplamında anlamlı farklılıklar bulunduğu saptanmıştır.