Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Tuğsen BÜYÜKYILDIRIM
Danışman: Fatma Sezer Şenol Deniz
Özet:
Varisli damarlar, genellikle alt ekstremitelerde bulunan bükülmüş, genişlemiş damarlardır. Ağırlık, ağrılı bir his, kaşıntı ve yanma hissi gibi semptomlara neden olur. Bu semptomlar uzun süre ayakta durma ile şiddetlenir. Kesin olarak patofizyolojisi açıklanamamış olmasına karşın, proenflamatuvar sitokin artışı ve enflamasyon, hipoksi nedeniyle ksantin dehidrojenaz-ksantin oksidaz dönüşümü, proteolitik enzimlerde artış ve ven hasarı, süperoksit ve diğer radikallerin artışı patolojisinde rol oynayan önemli faktörlerdir. Bu nedenle, bu tez kapsamında Türkiye’de halk arasında varis tedavisinde kullanılan 14 bitki taksonundan hazırlanan 17 bitki ekstresinin varisle ilişkili enzim inhibisyonlarının (hyaluronidaz, elastaz, kolajenaz, lipooksijenaz, prolilendopeptidaz ve ksantin oksidaz) ve antioksidan aktivitelerinin (nitrik oksit ve süperoksit radikal süpürücü aktivite) değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Etkili çıkan Helichrysum plicatum subsp. plicatum ekstresinden aktivite-yönlendirmeli fraksiyonlama işlemi yürütülerek etkiden sorumlu üç flavonoit izole edilmiş, izole edilen bileşikler spektroskopik yöntemler ile naringenin, apigenin ve luteolin olarak belirlenmiştir. Aktivite yönlendirmeli izolasyon çalışmasında ksantin oksidaz (XO) enzim inhibisyonu tayin yöntemi kullanılmış, saf maddeye inene kadar XO inhibisyonu artmıştır. Özellikle naringenin-apigenin (IC50= 0,269 ± 0,009 µg/mL) ve apigenin-luteolin (IC50= 0,285 ± 0,019 µg/mL) bileşiklerinin olduğu fraksiyonlar pozitif kontrol olan allopurinol (IC50= 0,250 ± 0,006 µg/mL) kadar aktif bulunmuştur. H. plicatum ekstresinde yapılan LC-MS/MS analizinde kinik asit (22,649 mg/g ekstre), klorojenik asit (14,573 mg/g ekstre), izokersitrin (14,371 mg/g ekstre), kosmosin (9,885 mg/g ekstre) ve astragalin (11,506 mg/g ekstre) major fenolik bileşenler olarak tespit edilmiştir. XO inhibitör aktiviteden sorumlu olan naringenin, apigenin ve luteolin bileşikleri ana ekstrede sırasıyla 1,457; 1,368 ve 2,518 mg/g ekstre oranlarında bulunmuştur. Bu tez kapsamında etkiden sorumlu bileşik olarak izole edilen naringenin, apigenin ve luteolinin varisli damarların tedavisinde etkili sonuçlar yaratacağı öngörülmektedir.
Anahtar Kelimeler : Varisli damarlar, in vitro enzim inhibisyonu, antioksidan aktivite, Helichrysum plicatum subsp. plicatum, naringenin, apigenin, luteolin