Ortaokul öğrencilerinin karar verme stillerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKMEN GÜNEŞ
Danışman: Bahadır Kılcan
Özet:Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin karar verme stillerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesidir. Karma yöntem ile gerçekleştirilen bu çalışmada açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama sürecinde 2022-2023 eğitim-öğretim yılında 7 ve 8. sınıfa devam 515 öğrenciden veri toplanarak "Karar Verme Stilleri Ölçekleri" geliştirilmiş ve ardından 257 öğrenciden veri toplanarak ortaokul öğrencilerinin karar verme stilleri çeşitli değişkenlere göre incelenmiştir. Çalışma verilerinin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen Rasyonel, Duygusal, Bağımlı, Kaçınmacı ve Spontane karar verme stilleri ölçeklerinin yanı sıra yine araştırmacı tarafından geliştirilen "Karar Verme Stillerine Yönelik Senaryolar" ve "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılarak nitel veriler ise içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Rasyonel karar verme stili ölçeği verilerine göre katılımcıların; cinsiyet, sınıf düzeyi değişkenine göre anlamlı bir farklılık bulunmazken anne-baba eğitim düzeyi, aile gelir durumu, haftalık okunan kitap sayfası, günlük sosyal medya kullanım süresi, kardeş sayısı, kendine ait odası olup-olmaması durumu, anne ve baba mesleği değişkenlerine göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Duygusal karar verme stili ölçeği verilerine göre katılımcıların; sınıf düzeyi ve anne mesleği durumlarına göre anlamlı bir farklılık bulunmazken cinsiyet, anne-baba eğitim düzeyi, aile gelir durumu, haftalık okunan kitap sayfası, günlük sosyal medya kullanım süresi, kardeş sayısı, kendine ait odası olup-olmaması durumu ve baba mesleği değişkenlerine göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bağımlı karar verme stili ölçeği verilerine göre katılımcıların; cinsiyet, sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılık bulunmazken anne eğitim düzeyi, aile gelir durumu, haftalık okunan kitap sayfası, günlük sosyal medya kullanım süresi, kardeş sayısı, kendine ait odası olup-olmaması durumu ve anne-baba mesleği değişkenlerine göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Kaçınmacı karar verme stili ölçeği verilerine göre katılımcıların; cinsiyet, günlük sosyal medya kullanım süresi, kardeş sayısı, anne-baba mesleği değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmazken sınıf, anne-baba eğitim düzeyi, aile gelir durumu, haftalık okunan kitap sayfası, kendine ait odası olup-olmaması durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Spontane karar verme stili ölçeği verilerine göre katılımcıların; cinsiyet, sınıf düzeyi, haftalık okunan kitap sayfası, kardeş sayısı ve anne mesleği değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmazken anne-baba eğitim düzeyi, aile gelir durumu, günlük sosyal medya kullanım süresi, kendine ait odası olup-olmaması durumu ve baba mesleği değişkenlerine göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Ayrıca karar verme stillerine yönelik oluşturulan senaryolar ve yarı yapılandırılmış görüşme formu verileri ile gerçekleştirilen içerik analizinde elde edilen bulgularda nicel verileri destekler niteliktedir. İçerik analizi sonucunda nicel veriler ile paralellik gösteren rasyonel, duygusal, kaçınmacı, spontane ve bağımlı karar verme stillerinin bulgularının yanı sıra mecburiyetten dolayı karar verme kavramı da en çok kullanılan kavram olarak tespit edilmiştir. Karar verme stillerini yaşamımızın her alanında kullanmamızın öneminden dolayı bu becerinin öğrenimin her kademesinde öğretim programları aracılığıyla öğrencilere kazandırılmasının amaçlanması önerilmiştir.