Karayolu Tehlikeli Madde Taşımacılığına Yönelik Kantitatif Risk Analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ahmet DURMUŞ

Danışman: Saliha Çetinyokuş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Karayolu tehlikeli madde taşımacılığına yönelik kaza senaryolarının şiddetini matematiksel modellerin uygulanmasına ve belirli bir alanda ortaya çıkan riskin tahminine karşılık gelen frekansların kullanımına dayandıran QRA(Kantitatif Risk Analizi) alanında çalışmalar sınırlıdır. QRA ile insan, mal ve çevre sağlığı üzerinde ciddi etkiler meydana getiren tehlikeli madde taşımacılığı kazalarına daha etkin hazırlık ve müdahale sağlanabilmektedir. Bu tez çalışmasında, karayolu tehlikeli madde taşımacılığı kazaları için QRA ile yeni bir metodoloji önerisi getirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, veri analizi, kaza senaryosu belirleme ve frekans tahmini, kaza etki modellemesi ve risk haritaları aşamalarını içeren bir metodoloji oluşturulmuştur. Veri analizi, 2020-2021 yılları arasında ülkemizde meydana gelen tehlikeli madde taşımacılığı kazalarının analizi üzerinden gerçekleştirilmiş; lokasyon, atmosferik koşullar, bütünlük kaybı türü ve kazalara dahil olan tehlikeli madde türleri ile araçları tespit edilmiştir. Ardından, tehlikeli madde taşımacılığı kazalarının en sık yaşandığı İzmir' de 3 farklı güzergâhta uygulama yapılmasına karar verilmiştir. Olay ağacı analizleri ile muhtemel kaza senaryoları oluşturulmuş ve her bir kaza lokasyonu için kaza frekansları hesaplanmıştır. Kaza senaryolarının etki alanları ALOHA Yazılımı ve ilgili korelasyonlar üzerinden belirlenmiştir. Her bir kaza noktasında önce bireysel riskler hesaplanmış, ardından çevre unsurlar dikkate alınarak sosyal risk eğrileri elde edilmiştir. Her bir kaza noktasında elde edilen riskler mevzuat eşik değerin üzerinde tespit edilmiştir. Bu bağlamda, acil durumlara ve kazalara etkin hazırlık için önlemler alınması gerektiği ortaya konulmuştur. Objektif ve deterministik çıktılar sağlayan önerilen metodolojinin, bilimsel çalışmalara, ilgili uygulayıcı ve kontrol sağlayıcılara önemli katkılar sunacağı ön görülmektedir.