Konjenital kataraktın moleküler spektrumu: Yeni nesil dizileme tabanlı tek merkez deneyimi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERKAY ULAŞ
Danışman: HATİCE TUBA ATALAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Konjenital katarakt, çocukluk çağında önlenebilir görme kaybının önemli nedenlerinden biridir. Pek çok hastalıkla ilişkili olabilmesi nedeniyle özellikle bilateral olgularda moleküler etiyolojinin ortaya konulması klinik açıdan önem taşı-maktadır. Bu çalışmada, bilateral konjenital katarakt tanısıyla takip edilen olgularda WES (Whole exome sequencing- Tüm ekzom dizileme) tabanlı genetik değerlendirme sonuçlarının incelenmesi, saptanan varyantların klinik fenotip ile ilişkisinin değerlendirilmesi ve Türk toplumundaki genetik spektruma katkı sağlanması amaçlanmıştır. Ocak 2014–Aralık 2025 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Pediatrik Oftalmoloji Birimi ve Çocuk Genetik Bilim Dalı'nda takip edilen 53 olgu retrospektif olarak değerlendirildi. WES yapılmış olgularda konjenital kataraktla ilişkili 70 genlik hedef gen listesi kullanıldı. Varyantlar ACMG 2015 kriterlerine göre sınıflandırıldı. Genetik değerlendirmede 28 olguda (%52,8) fenotip ile uyumlu patojenik veya olası patojenik varyant saptandı. 11 olguda (%20,8) fenotiple uyumlu ancak patojenite ölçütlerini tam karşılamayan VUS sınıfında varyant tespit edildi. Patojenik/olası patojenik varyantlar ve fenotiple uyumlu VUS'lar birlikte değerlendirildi-ğinde klinik açıdan anlamlı genetik bulgu oranı %73,6'ya ulaştı. Literatürde ve mevcut veri tabanlarında daha önce bildirilmemiş 9 yeni varyant tespit edildi. Patojenik/olası patojenik varyant saptanan olgular içinde sendromik katarakt genleri en sık grubu oluşturdu. Kristallin genleri ikinci sıklıkta yer almakta olup, membran proteinleri, hücre iskelet proteinleri, gap junction genleri ve daha nadir katarakt genlerinde varyantlar tespit edildi. Akraba evliliği bildirilen olgu-larda otozomal resesif kalıtım modeliyle uyumlu homozigot patojenik/olası patoje-nik varyantların belirgin şekilde daha sık olduğu görüldü. Bulgular, bilateral konjenital kataraktın genetik açıdan heterojen olduğunu ve WES tabanlı değerlendirmenin etiyolojik tanı, genetik danışmanlık ve sistemik izlem açısından önemli katkı sağladığını göstermektedir.