Kentsel açık alan rekreasyonunun çevre ve halk sağlığı açısından incelenmesi: "Zoonoz riski"
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, REKREASYON YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİDEL TOKER
Danışman: FATMA NUR BARAN AKSAKAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma bireylerin hayvanlardan geçen hastalıklar olan zoonozlar konusundaki bilgi düzeyini ölçmek ve zoonoz riskinin açık alan rekreasyonuna katılımına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, riskin yüksek olabileceği sulak arazilerden olan, Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde bulunan Mogan ve Eymir Gölü etrafındaki dört kalabalık nüfuslu mahallenin Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) gerçekleştirilmiştir. ASM'lere başvuranların aynı zamanda göllerin çevresinde yer alan açık rekreasyon alanlarının da potansiyel kullanıcısı olduğu değerlendirilerek 1-30 Haziran 2019 tarihleri arasında toplamda 474 yetişkin bireye, yüz yüze görüşme yöntemiyle anket uygulanmıştır. Katılımcıların zoonoz bilgisini, hayvanlarla tehlikeli temas ve zoonoz riskinden korunmaya yönelik tutumlarını ve bu riskin rekreasyon tercihlerine etkisini ölçmeyi hedefleyen anketin sonuçlarına göre; açık rekreasyon alanlarında en çok başıboş köpeklerden çekinilmekte (%18,9), bireylerin düşük olan bilgi düzeyi eğitim seviyesi ile doğru orantılı olarak artmakta, ayrıca algıladıkları risk rekreasyon tercihlerini etkilememektedir. Zoonozların önlenmesi için belki de en etkili ön koşul, zoonotik hastalık riski konusunda farkındalık sağlamaktır ancak araştırma sonuçlarına göre konuyla ilgili en fazla başvurulan internet ve medya (%70,3), zoonoz hakkında bilgi kaynağı olması açısından %77,6 oranında yetersiz bulunmaktadır. Oysa; 2019 yılının Aralık ayından bu yana küresel ölçekte mücadele edilen son zoonoz salgını, yeni corona virüsü Covid-19 örneği de göz önüne alınırsa, yazılı ve görsel basın ile sosyal medyada bu konunun sıkça ve ayrıntılı yer aldığı söylenebilir. Dünyada her yıl görülen ölümlerin %15,8'ine sebep olan zoonotik patojenler temas, solunum veya vektörler yoluyla, özellikle hayvanlarla paylaşılan açık rekreasyon alanlarında insanlara geçerek enfeksiyonlara yol açmaktadır. Türkiye'de 40 kadarı görülse de, dünyada varlığı bilinen 150'den fazla zoonoz senede 2.5 milyar insanı enfekte etmekte, bunların 2.7 milyonu ölmektedir. 2020 yılının daha ilk yarısı bitmeden, dünyanın son zoonoz kaynaklı küresel salgını olan Covid-19'un enfekte ettiği 4 buçuk milyon kişi ve yaklaşık 300 bin ölüm vakası kaydedilmiştir. Hayvanlardan geçen bu hastalıklara karşı insanoğlunun en doğal ve etkili silahı ise kişisel hijyen kurallarına uyarak alacağı tedbirlerdir. Açık rekreasyon alanlarında ve eğitim dışı platformlarda özellikle bilgi görselleriyle öncelikli olarak zoonoz riski algısı yaratmak, halk sağlığının korunması için elzemdir. Bu tez çalışması, çevre ve halk sağlığı açısından kentsel açık alan rekreasyonu irdelendiğinde, "rekreasyonda açık alan kullanıcılarının risk algısı" bölümüne "zoonoz riski" alt başlığını kazandırması açısından katkıda bulunacaktır.