Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hülya ŞEKER YIKMAZ
Danışman: Bahar Çuhacı Çakır
Özet:
Çocuk ve adolesanlar arasında akran zorbalığı giderek artmakta olup, eğitim ve öğretimin her kademesinde önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu çalışma, Ankara ilinde farklı okullarda eğitim gören lise öğrencileri arasında akran zorbalığı ve mağduriyetinin sıklığını, nedenlerini ve risk faktörlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında 7 Mayıs-10 Haziran 2024 tarihleri arasında Ankara ilinde öğrenim gören 3270 lise öğrencisine yüz yüze anket yapılarak kişisel bilgi formu, Beş Faktör Kişilik Ölçeği ve Ergenler için Epidemiyolojik Araştırmalar Merkezi Depresyon Ölçeği-10 maddelik versiyonu (CESDR-10) uygulanmıştır. Akran zorbalığı rolleri ile cinsiyet, obez olma, engel durumu, kronik hastalık öyküsü, ilaç kullanma durumu, sigara ve alkol kullanımı, aile tutumu, aile geliri, kendisine ait odası, cep telefonu, bilgisayarı/tableti olması, video oyunu oynama, günlük ekran süresi, spor yapma, müzik aleti çalma, kulüplere üye olma, okulu sevme, okulu gitme isteği, arkadaş grubuna sahip olma, arkadaşlarla sorun yaşama, ailenin sorunlara çözüm bulması, 2022-2023 öğretim yılı sonundaki okul puanı, disiplin cezası, mazeretsiz devamsızlık yapma faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,05). Akran zorbalığı rolleri ile okul türleri, sınıf grupları, yaş, zayıf olma durumu, boy kısalığı, uzun boylu olma, anne ve baba eğitim düzeyi, anne ve babanın çalışması, kardeş sayısı, anne-babasıyla birlikte yaşama durumu, sosyal medya üyeliği, film izleme, şiddet içerikli film izleme, video oyunu oynama, şiddet içerikli video oyunu oynama, uyku süresi, sınıf tekrarı yapma faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05). Araştırmada akran zorbalığı rolleri ile Beş Faktör Kişilik Ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunmuştur (p<0,001). Zorba bireylerin yumuşak başlılık puanlarının düşük, dışa dönüklük puanlarının ise yüksek olduğu tespit edilmiştir. Kurbanlar ile hem zorba hem kurban olan öğrenciler, öz denetim açısından diğer gruplara göre daha düşük puan alırken, her iki grup da nörotiklikte yüksek puanlar elde etmiştir. Öte yandan, deneyime açıklık puanı bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p=0,304). Akran zorbalığı rolleri ile CESDR-10 puan grupları arasında anlamlı bir fark gözlemlenmiş olup kurban ve zorba olmayanların CESDR-10 puanları daha düşük bulunmuştur (p <0,001). Araştırmanızın sonuçları, akran zorbalığının toplumumuzda önemli bir sorun olduğunu ve bu sorunun sosyodemografik değişkenler, psikososyal faktörler ve kişilik özellikleri gibi unsurlardan etkilendiğini vurgulamaktadır. Bu tür çalışmalar, zorbalığın dinamiklerini, kökenlerini ve etkilerini derinlemesine anlamamıza yardımcı olarak eğitim ve psikolojik destek alanlarında etkili müdahale stratejileri geliştirilmesine imkân sağlamaktadır. Sonuç olarak, bu alandaki araştırmaların desteklenmesi ve yaygınlaştırılması, uzun vadede sağlıklı birey ve topluluklar oluşturma yolunda önemli katkılar sağlayacaktır. Bu bağlamda, farklı sosyodemografik özelliklere sahip ergenleri kapsayan büyük ölçekli çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler : Akran zorbalığı, kişilik özellikleri, lise öğrencileri