Kombine antiretroviral ilaç içeren vajinal formülasyonların geliştirilmesi ve in vitro – in vivo değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sinem SAAR
Danışman: Fatma Nur Tuğcu Demiröz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Tez çalışmasının amacı HIV/AIDS profilaksisi ve tedavisinde kullanılmak üzere kombine antiretroviral ilaçlar olan Tenofovir Disoproksil Fumarat (TDF) ve emtrisitabin (FTC) içeren, kontrollü salım yapan, mukoadezif özellikte ve vajinal uygulama için uygun mekanik özelliklere sahip vajinal nanolif formülasyonlarının geliştirilmesi, in-vitro, ex-vivo ve in vivo değerlendirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda nanolif formülasyonların çözelti karakterizasyon çalışmaları viskozite, yüzey gerilimi ve iletkenlik değerleri incelenmiş ve elektroçekim yöntemi ile nanolifler ve tabakalı nanolifler başarılı bir şekilde üretilmiştir. Hazırlanan nanoliflerin diferansiyel taramalı kalorimetre, Fourier dönüşümlü kızılötesi spektrometresi ve X-ışını kırınımı analizleri sonucunda formülasyon bileşenleri arasında geçimsizlik olmadığı tespit edilmiştir. Nanoliflerin morfolojik özellikleri SEM ile incelenmiş ve lif yapıları homojen, boncuksuz ve poröz bir yapıdadır. Nanolifler etkin maddelerin yükleme etkinliği %71-101 arasında bulunmuştur. Gerilme direnci ve kopma uzaması gibi özellikleri incelenen nanoliflerin vajinal uygulama için uygun mekanik yapıda olduğu gözlenmiştir. Nanoliflerin hidrofilik özellikleri destekleyecek şekilde temas açıları 90°’den küçük bulunmuştur. BET analizi ile spesifik yüzey alanı belirlenmiştir. Mukoadezif özellikleri incelenen nanolifler arasında en iyi üç formülasyon belirlenmiştir. Franz difüzyon hücrelerinde yapılan in-vitro permeabilite çalışmalarında kontrollü salım özelliği en iyi olan formülasyonların tabakalı nanolifler olduğu belirlenmiştir. İn-vitro değerlendirmeler sonucunda vajinal uygulama için özellikleri en uygun olan üç nanolif formülasyonunda USP sepet yöntemi ile in-vitro salım çalışması, ex-vivo permeabilite çalışması ve ex-vivo alıkonma çalışmaları yapılmıştır. İn-vivo çalışmalar ile kombine etkin madde içeren nanoliflerin Yeni Zelanda tipi dişi tavşanlara vajinal uygulama sonrasında farmakokinetik parametreler hesaplanarak, biyokimyasal ve histolojik değerlendirmeler yapılmıştır. Bu tez çalışmasında HIV'in vajinal yoldan bulaşını önlemek için lokal olarak kullanılan etkili ve güvenilir bir ilaç formülasyonu geliştirme yolunda potansiyele sahip nanolif formülasyonları geliştirilmiştir.
Anahtar Kelimeler : HIV, AIDS, Tenofovir Disproksil Fumarat, Emtrisitabin, Nanolif, Vajinal ilaç sistemleri