Uzaktan eğitim yakından etkileşim baba eğitim programının baba çocuk ilişkisine, çocukların motor ve sosyal duygusal gelişimlerine etkisi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEYMA SULTAN BOZKURT

Danışman: FATMA TEZEL ŞAHİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, çocuğu okul öncesi eğitime devam eden babalara yönelik hazırlanan "Uzaktan Eğitim Yakından Etkileşim Baba Eğitim Programı (UEYEBEP)" nın baba çocuk ilişkisine, çocukların motor ve sosyal duygusal gelişimlerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem araştırmalarından gömülü desen kullanılmıştır. Çalışma grubunu Malatya ilinde yaşayan, çocuğu okul öncesi eğitime devam eden ve ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenen 19'u deney 22'si kontrol olmak üzere 41 baba, deney grubundaki 19 babanın eşleri, çocukları ve kontrol grubunda yer alan babaların çocukları olmak üzere 101 kişi oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Okul Öncesi Baba Çocuk İlişki Ölçeği (OBÇİÖ)", "Gazi Erken Çocukluk Değerlendirme Aracı (GEÇDA)", "Anne Görüşme Formları", "Baba Görüşme Formları" ve "Çocuk Resimleri" kullanılmıştır. Deney grubunda yer alan babalara üç oturumu yüz yüze olmak üzere 12 oturumdan oluşan ve araştırma kapsamında geliştirilen UEYEBEP haftada 1 gün olarak 12 hafta boyunca uygulanmıştır. Bununla birlikte deney grubunda yer alan babalar eğitim programı boyunca haftada 2 gün olmak üzere toplam 20 ev etkinliğini çocuklarıyla uygulamışlardır. Kontrol grubunda yer alan babalara ve çocuklara yönelik herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırma kapsamında geliştirilen Okul Öncesi Baba Çocuk İlişki Ölçeği (OBÇİÖ)'nin geçerlik güvenirlik çalışmaları yapılmış ve veriler SPSS ve LISREL istatistiksel paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda "Okul Öncesi Baba Çocuk İlişki Ölçeği (OBÇİÖ)" nin, "Katılım", "İletişim" ve "Esneklik" olmak üzere 3 faktör ve 28 maddeden oluşan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya konmuştur. Araştırmanın UEYEBEP kapsamında elde edilen nicel verileri SPSS paket programı ile nitel verileri ise içerik analizi ve betimsel analiz yaklaşımları ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, deney ve kontrol grubuna yapılan ön test ve son test verilerinin analizine göre UEYEBEP'in baba çocuk ilişkisi üzerinde anlamlı düzeyde etkili olduğu ve bu etkinin program sonrasında da devam ettiği tespit edilmiştir. GEÇDA verileri incelendiğinde programın çocukların motor ve sosyal duygusal gelişimleri üzerinde yüksek düzeyde etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Nitel bulgular değerlendirildiğinde ise ebeveynlerle yapılan görüşmelerde; programın babanın çocuğun hayatına bilinçli katılımına ve çocukla nitelikli zaman geçirme düzeyine olumlu etkilerinin olduğu, çocuklarıyla etkileşime dayalı etkinlikleri daha fazla yaptıkları belirlenmiştir. UEYEBEP sonrasında baba çocuk ilişkisinin olumlu yönde geliştiği; olumsuz baba tutum ve davranışlarının ortadan kalktığı, babaların çocuklarına karşı destekleyici ve olumlu tutumlar sergiledikleri ve çocuğun babaya karşı algılarının olumlu yönde değiştiği tespit edilmiştir. Ebeveynlerin program öncesindeki beklentilerinin karşılandığı ve bu beklentilerin üzerinde farklı katkılara da ulaşıldığı belirlenmiştir. Bununla birlikte programın baba, çocuk ve aile içi ilişkiler olmak üzere tüm aile sistemine olumlu katkıları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Program boyunca babalar tarafından uygulanan ev etkinliklerinin motor gelişim ve sosyal duygusal gelişim başta olmak üzere çocukları olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Babaların ve annelerin programa ilişkin değerlendirmelerinin birbirini desteklediği ve ebeveynlerin programın eğitim süreci ve niteliği, önemi ve gerekliliği, uzaktan eğitim süreci ve eğitim içeriği hakkında olumlu değerlendirmeler yaptıkları, bununla birlikte programın geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik yapıcı önerilerde bulundukları tespit edilmiştir. Çocuklarla yapılan resimlerin analizlerine göre ise çocukların program sonrası genel aile algılarının, baba algılarının, babalarına yönelik duygu ve düşüncelerinin olumlu yönde geliştiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel bulguların nicel bulguları desteklediği, açıkladığı ve kapsamını geliştirdiği belirlenmiştir. Bu sonuçlar nicel öncelikli karma- gömülü desenle yürütülen araştırmanın, nitel verilerin nicel verileri destekleme, açıklama ve yorumlama varsayımlarını sağladığını ortaya koymaktadır. Araştırmanın baba, çocuk ve aile sisteminin tamamına yönelik olumlu sonuçları göz önüne alındığında UEYEBEP'in baba çocuk ilişkisini, aile içi ilişkileri, çocukların motor ve sosyal duygusal gelişimlerini ve babaya yönelik algılarını desteklemede etkili ve uygulanabilir bir baba eğitim programı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.