H. 1211-1217 (M. 1796-1802) tarihli şer`iyye siciline göre Tosya`nın sosyo-ekonomik ve idari yapısı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, GENEL TÜRK TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELAHATTİN SÜREL
Danışman: REFİK TURAN
Özet:H.121 1-1 217(M. 1796-1 802) tarihli Tosya şer'iyye siciline göre yapılan bu çalışmada XVII. yüzyılın sonunda XIX. Yüzyılın başlarında Tosya'nın sosyo ekonomik ve idari yapısına dair bir araştırma yapmaya çalıştık. Tosya bölge itibarı ile çok eski bir yerleşim merkezidir. Tosya'nın ne zaman ve kimler tarafından kurulduğu bilinmemektedir. Şehrin, doğu-batı ticaretinde çok önemli olan tarihi "İpek Yolu" üzerinde kurulması önemini artırmış, şehir yıllarca bölgenin önemli bir ticaret merkezi olmuştur. 1071 Malazgirt Zaferinden sonra, Tosya 1080'li yıllarda Çankırı ve Kastamonu ile beraber Türk hakimiyetine girmiştir. Bölgede, Türklerle Bizanslılar arasında uzun süren hakimiyet mücadelesi sonunda Tosya ve havalisinde Türk yerleşimi kesinleşmiştir. Batı Karadeniz bölgesi önce Anadolu Selçuklu devleti hakimiyetinde sonra Candar-oğulları, Çoban-oğulları ve II. Murat döneminden itibaren de Osmanlı devleti hakimiyetine girmiştir. İnceleme konumuz olan H.121 1-1217 (1796-1802) yıllarında Tosya, Kastamonu vilayetine bağlı Çankırı Sancağının bir kazası idi. Türkiye Cumhuriyeti'nin yeni idari yapılanmasında Çankırı yeni bir vilayet Tosya'da Kastamonu'ya bağlı bir ilçe haline gelmiştir. Bilindiği gibi Osmanlı devleti 16. Yüzyıldan itibaren askeri, siyasi ve ekonomik açıdan duraklama dönemine, sonraki yüzyıllarda da gerileme dönemine girmiştir. Devlet bu kötü durumdan kurtulmak için çeşitli dönemlerde ıslahatlar yapmışsa da sonuç değişmemiş, 19.yüzyılda devlet hızla çökmeye başlamıştır. Devletin kurum ve kuruluşlarına sirayet eden genel zafiyetin acısını halk çekmiştir. Siyasi ve idari alanlardaki otorite boşluğu özellikle Anadolu'da eşkıyalık hareketlerine, devlete başkaldırmalara kadar gitmiştir. Hatta devletin kendi tayin ettiği devlet adamları halka baskı yaparak, ağır ve haksız vergiler toplayarak zülüm etmişlerdir. Bu durum belgelerden açıkça anlaşılmaktadır.Tosya, idari yapılanma da Çankırı sancağına bağlı bir kazadır. Tosya kazası, Çankırı sancağının en büyük kazalarından biridir. Tosya kazasının idari yapılanmasındaki görevliler açıklanarak, bunların tayinleri ve dönemlerinde kayda geçen olaylar izah edilmiştir. Tosya ekonomisi genellikle tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Özellikle Devrez vadisinde yetiştirilen "Toya Pirinci" meşhur olup, bazen İstanbul'un ve Orduy-u Hümayunun ihtiyacı olan pirinç Tosya'dan karşılanmıştır. Ayrıca el tezgahlarında üretilen soft ülkenin dört bir yanında satılmıştır. 19. yüzyılın başlarında Tosya bölgenin önemli bir ticaret merkezi durumunda idi. Osmanlı ülkesinin bu yüzyıldan itibaren sanayileşmiş Avrupa devletlerinin açık bir pazarı haline gelmesinden Tosya'da etkilenerek zaman içerisinde tipik bir Anadolu kasabası olmuştur.