Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Muzaffer Gürsoy
Özet:
Bu tez çalışmasının konusunu, başlangıçta Güney Ural ile Batı Kazakistan'da yaşayan ve belirli bir zaman sürecinde Hazar Gölünün kuzeyinden batıya doğru göç eden Sarmat kavminin ölü gömme gelenekleri oluşturmaktadır. Sarmatlar diğer bozkır toplulukları gibi göçebe yaşam biçimini benimsemiştir. Bu yüzden geriye şehir veya yerleşim gibi çok fazla kalıcı izler bırakmamıştır. Onların varlıklarına dair en önemli izler hayatını kaybeden üyeleri için oluşturup düzenledikleri kurganlardır. Bu kurganlar Sarmat ölü gömme geleneğini aydınlatmaktadır. Batı Kazakistan'da Çarlık Döneminden başlayıp günümüze kadar geçen süre diliminde çok sayıda Sarmat kurganı araştırılmıştır. Bunların arasında buluntu açısından zengin olanları sadece tanıtıcı çalışma şeklinde yayınlanırken çoğunluğu rapor şeklinde bırakılmıştır. Bu yüzden tez çalışmasında, Sovyet ve Bağımsızlık Dönemlerine ait yayınlanmış kitap makalelerin yanı sıra yayınlanmamış kazı raporlarının belli bir ölçüde tekrar gözden geçirilmesi ve bu sayede mezarlıkların konumu, mezar tipleri, mimarisi, ölü yatırılış biçimleri gibi unsurların tespit edilerek özgün bir çalışma yapılması amaçlanmıştır. Bununla birlikte tespit edilen mezar tipleri ve ölü gömme geleneğini siyasi sınırlar içinde ve dışında kalan diğer bölgelerdeki benzeri veya çağdaşlarıyla karşılaştırarak incelemek ve böylece Sarmat kültürü veya benzer kültürel özelliklerin yayılım alanını belirlemek ve bunları harita üzerinde göstermek tezin bir diğer amacını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu tez, coğrafi olarak Batı Kazakistan'ı, karşılaştırma alanı olarak İtil, Don, Orenburg, Başkurdistan gibi bölgeleri kapsarken zaman aralığı bakımından MÖ 6. MS 4. yüzyıllar arasını kapsamaktadır. Özellikle belirlemiş olduğumuz amaç doğrultusunda Batı Kazakistan ile Almatı'daki kütüphanelerden kitap ve makaleler toplanırken arşivlerden kazı raporları temin edilmiştir. Daha sonra elde edilen kaynaklar ölçüsünde basit, omuzlu, karıklı, basit sapma, basamaklı sapma, ortadan sapma, çift sapma, dromuslu gibi mezar tipleri ile birlikte sırtüstü uzantılı, atak, çapraz bacak, kırık diz, biniş hali gibi ölü yatırılış biçimleri belirlenmiştir. Ayrıca mevcut bilgileri analitik bir yaklaşımla daha iyi inceleye bilmek için her bir mezar tipine ayrı ayrı veri tabanı oluşturulmuştur. Böylece mezarların yönü, mimari özellikleri, iskeletlerin pozisyonu ve mezar buluntuları daha net ortaya konmaya çalışılmıştır. Son olarak belirlemiş olduğumuz mezar tipleri üzerinden Sarmat ölü gömme geleneği karşılaştırmalı bir şekilde incelenmiş ve mezar buluntuları ışığında ölü ritüelleri ile ölü kültü yorumlanmıştır.