Biyoloji öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine ilişkin algılarının zihin haritaları ile incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BUSEGÜL GÜRKAN

Danışman: Sultan Çıkrık

Özet:

Bu araştırmanın amacı, biyoloji öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik algılarını zihin haritaları aracılığıyla derinlemesine incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni benimsenmiştir. Araştırma 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye'deki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören ve gönüllülük esasına dayalı olarak seçilen 26 biyoloji öğretmen adayı (1, 2, 3 ve 4. sınıf) oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde katılımcıların demografik bilgilerinin yanı sıra, öğretmenlik mesleği kavramını merkeze alarak oluşturdukları özgün zihin haritaları kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve toplam 199 kod belirlenmiştir. Bu kodlar, (1) eğitim ve öğretim süreci, (2) mesleki gelişim ve yeterlilik, (3) öğretmenlik kimliği ve roller, (4) öğrenciye odaklılık, (5) değerler ve tutumlar, (6) aile ve toplumsal ilişkiler, (7) mesleğin koşulları ve beklentiler ile (8) duygular ve psikolojik yansımalar olmak üzere 8 ana tema ve 29 alt tema altında yapılandırılmıştır. Araştırma bulguları, öğretmen adaylarının mesleğe yönelik algılarının büyük oranda pozitif olduğunu göstermektedir. Toplam kodlar içinde dezavantajlar ve negatif düşünceler başlıkları altında toplanan olumsuz ifadeler yalnızca 19 kod ile yer almıştır. Alan yazındaki diğer yöntemlerle kıyaslandığında, zihin haritalarının öğretmen adaylarının zihinsel şemalarını görsel ve yapısal olarak ortaya koymada daha kapsamlı ve işlevsel bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.