Ortaöğretim tarih derslerinde yenilenmiş münazara tekniğinin yeri (tutum, akademik başarı, eleştirel düşünme ve öğrenci görüşleri)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TARİH EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET SAVAŞ YILMAZ
Danışman: TOGAY SEÇKİN BİRBUDAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Köken itibariyle Antik Yunanda ortaya çıkan dialektiğe dayandığı varsayılan münazara, günümüzde ulusal ve uluslararası düzeyde gerçekleştirilen çeşitli yarışmalarla kendinden sıklıkla söz ettiren kadim bir tartışma tekniğidir. Münazara aynı zamanda bir öğretim tekniği olarak da eğitim ortamlarında kullanılmaktadır. Doğası gereği tartışmalı konuları bünyesinde barındıran tarih eğitimi için bu tekniğin oldukça elverişli olduğu düşünülmektedir. Bu çalışma, münazara tekniğinin tarih derslerinde uygulanmasının öğrenciler üzerindeki bilişsel ve duyuşsal etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Münazara tekniğini tarih eğitimi bağlamında inceleyen çalışmaların sınırlı olması, bu araştırmanın literatürdeki önemli bir boşluğu dolduracağı düşüncesini desteklemektedir. Öğretim yöntem ve tekniğinden kaynaklanan problemler tarih eğitiminde yaşanan sorunlara yönelik çalışmaların ortak bulguları arasında yer almaktadır. Bu bağlamda münazara tekniğinin tüm yönleriyle etkilerinin analizi, söz konusu problemin çözümüne katkı sunacağı düşünülmektedir. Ancak mevcut haliyle münazara kurallarının sınıf ortamında uygulanmasında bazı güçlükler bulunduğu gibi çıktılarının da eğitim hedefleriyle uyumlu olmadığı yapılan ön çalışmada görülmüştür. Bu kapsamda üç ortaöğretim kurumunda yürütülen çalışma sonucunda eğitim ortamları ve hedeflerine uygun olarak yenilenmiş bir münazara uygulama yönergesi oluşturulmuştur. Çalışmada, karma yöntem deseni benimsenmiş olup nitel ve nicel veriler birlikte değerlendirilmiştir. Mevcut literatürden yola çıkarak münazarayla ilişkindirilen üç temel değişken; akademik başarı, eleştirel düşünme eğilimi ve tarih dersine yönelik tutum araştırmanın nicel boyutunda incelenmiştir. Nicel verilerin toplanmasında öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen benimsenmiştir. Eleştirel düşünme eğiliminin incelendiği 12. sınıf öğrencileri üzerinde yürütülen çalışma, bir öğretim yarıyılı süresince gerçekleştirilmiştir. Akademik başarı üzerindeki etkilerin test edildiği çalışma grubunda ise teknik iki ders saatinde yürütülmüştür. Tekniğin tarih dersine yönelik tutuma etkisini inceleyen çalışma kapsamında ise yöntem, bir yıl boyunca her dönem iki kez olmak üzere toplam dört kez ve eşit aralıklarla uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda, öğrencilerin münazara tekniğine ilişkin görüşlerini incelemek amacıyla 10. sınıf tarih dersi öğrencileri üzerinde tek uygulamaya dayalı bir çalışma yürütülmüştür. Nitel veri toplama sürecinde, açık uçlu sorular içeren anketler kullanılmış ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Tekniğin uygulandığı sınıflarda akademik başarı (p=0.001<0.05) ve tarih dersine yönelik tutum (p=0.001<0.05). açısından deney grubu lehine olumlu etkiler gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, eleştirel düşünme eğilimindeki etkinin meraklılık, analitiklik ve kendine güven alt boyutlarıyla sınırlı kaldığı görülmüştür. Nitel verilerin analizi sonucunda, öğrencilerin stres ve heyecan gibi duygular yaşadığı görülmekle birlikte, tekniğin sıklığı ve tekrarı noktasında güçlü bir talebin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, tekniğin sınırlılıkları ve geliştirilmesi gereken yönleri konusunda önemli nitel bulgular elde edilmiştir. Elde edilen veriler, münazara tekniği ve tartışma yönteminin akademik başarı ve tutum yönünden faydalı olduğunu ortaya koymakta ve mevcut literatürü bu yönüyle desteklemektedir. Ancak, eleştirel düşünme üzerindeki etkisinin tüm boyutları kapsamadığı, belirli alt boyutlarla sınırlı kaldığı anlaşılmaktadır. Araştırma bulguları doğrultusunda, öğretim ortamlarının fiziki koşullarının iyileştirilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, münazara tekniğinin etkili bir şekilde uygulanabilmesi için öğrenci ve öğretmenlere kapsamlı bir tanıtım süreci sağlanması ve münazara konularının belirlenmesine yönelik bir komisyon oluşturulması önerilmektedir.