BİLSEM fen alanı öğretmenlerinin laboratuvar kullanımı ve güvenliği bilgi düzeyleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANİFE KILIÇ
Danışman: Demet Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'de özel yetenekliliğin küçük yaşlarda tanılanmasıyla öğrencilere Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) eğitim fırsatı sunulmaktadır. Bu öğrenciler ilköğretim birinci kademeden ortaöğretimin sonuna kadar öğrenciler temel bilimler derslerinin yanı sıra çeşitli bilim dallarındaki atölye derslerine de ilgilerine göre katılabilmektedirler. BİLSEM yönergesi doğrultusunda öğrencilerin üst düzey bilişsel becerilerinin gelişimine katkı sunacak yöntem ve tekniklerle ders içerikleri hazırlanmaktadır. Fen bilimleri öğretiminde laboratuvar kullanımı BİLSEM fen bilimleri, fizik, kimya ve biyoloji öğretmenleri tarafından da en sık tercih edilen yöntemlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Böylesi bir durumda öğretmenlerin laboratuvar kullanımı ve güvenliği bilgisine sahip olması, laboratuvar yönteminin barındırdığı tüm risklere karşı önem arz etmektedir. Bu çalışmada BİLSEM fen bilimleri, fizik, kimya ve biyoloji ders öğretmenlerinin laboratuvar kullanımı ve güvenliği konusundaki bilgi düzeylerinin ne düzeyde olduğu sorusuna cevap aranmıştır. Nicel araştırma deseninde tarama modelinin kullanıldığı araştırmada veri toplama aracı olarak Cicik Özsaltık (2021) tarafından geliştirilen "Laboratuvar Kullanımı ve Güvenliği Bilgi Düzeyi" Testinden yararlanılmıştır. Testte yer alan maddeler laboratuvar güvenlik uyarı sembolleri, laboratuvarda kullanılan temel malzemeler, kişisel koruyucu ekipmanlar, kimyasal maddeleri etiketleme, laboratuvar kuralları, kimyasalların depolanması, laboratuvarda kazalar ve ilkyardım olmak üzere 7 alt tema altında toplanmıştır. Öğretmenlerin demografik bilgileri (mezuniyet branşı, öğretmenlik branşı, cinsiyet, mesleki deneyim yılı, öğrenim durumu, laboratuvar güvenliği eğitimi alma durumu ve laboratuvarın haftalık kullanıldığı ders saati) ise araştırmacı tarafından oluşturulan kişisel bilgi formu ile toplanmıştır. Araştırmada Türkiye genelindeki BİLSEM'lerde görev yapan 36 fen bilimleri, 35 fizik, 35 kimya ve 26 biyoloji öğretmeni olmak üzere toplam 132 katılımcıya ulaşılmıştır. Veri toplama sürecinin sonunda demografik verilerin ve ölçekten alınan puanların istatistiksel analizleri yapılmış ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Demografik bilgiler incelendiğinde öğretmenlik branşı dağılımına göre katılımcıların sayısının birbirine benzer olduğu, çalışmaya dahil olan kadın öğretmenlerin sayısının erkek öğretmenlerden çok olduğu görülmüştür. Katılımcıların çoğu 20 yıl üzeri mesleki deneyime ve lisansüstü eğitim derecesine sahiptir. Katılımcıların çoğunluğu laboratuvarı derslerinde haftada 10 saatten sık kullanmaktadır. Ancak laboratuvar güvenliği ile ilgili eğitim almayanlar da çoğunluktadır. "Laboratuvar Kullanımı ve Güvenliği Bilgi Düzeyi" sonuçları incelendiğinde BİLSEM fen alanı öğretmenlerinin çoğunda laboratuvar güvenlik uyarı sembolleri ve kimyasal maddeleri etiketleme bilgilerinde eksiklikler olduğuna ulaşılmıştır. Mezuniyet branşı ve öğretmenlik branşı değişkenleri bakımından test puanlarında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Buna karşılık cinsiyet, mesleki deneyim yılı, öğrenim durumu, laboratuvar güvenliği eğitimi alma durumu ve laboratuvarın haftalık kullanıldığı ders saatine göre bilgi düzeyi toplam puanlarında anlamlı farklılığa ulaşılmamıştır. Branş bazında ortaya çıkan farklılıkta öğretmenlerin başvurdukları öğretim yöntem ve tekniklerin farklılığının ve laboratuvarda kullanılan deney malzemelerinin ve risklerin branşlara göre değişmesinin etkisi olabileceği düşünülmüştür. Araştırmadan elde edilen bulgular değerlendirildiğinde BİLSEM fen alanı öğretmenleri için laboratuvar kullanımı ve güvenliği konusunda amaca hizmet edebilecek nitelikte eğitimlerin verilmesinin yararlı olacağı önerilmektedir.