Karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Kazak öğrencilerin Türkçe dilbilimsel yeterliliklerini geliştirmedeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAULE DAURENBEK
Danışman: Fatma Açık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, temel düzeyde yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Kazak öğrencilerin dilbilimsel yeterliliklerinin gelişimine karşılaştırmalı çözümleme yönteminin etkisini belirlemektir. Araştırmanın modeli deneysel; araştırma deseni ise ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel desendir. Araştırmanın çalışma grubunu Kazakistan'da Abai Kazak Milli Pedagoji Üniversitesi, Filoloji ve Çok Dilli Eğitim Öğretim Enstitüsü, Doğu Dilleri ve Tercümanlık Bölümünde temel düzeyde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen 33 deney ve 33 kontrol grubu olmak üzere toplam 66 Kazak öğrenci oluşturmaktadır. Deney öncesinde karşılaştırmalı çözümleme yönteminin temel hipotezi ve aşamaları temelinde Türkçe ve Kazakçanın temel dilbilgisi yapıları ile cümle ögeleri eğitsel açıdan karşılaştırılmıştır. Lehçeler arasındaki benzerlik ve farklılıklar tespit edilmiş ve bunlara yönelik zorluk hiyerarşisi düzeyleri belirlenmiştir. Ayrıca iki lehçe arasındaki yalancı eş değer sözcükler değerlendirilmiştir. Ardından ilgili yöntemin doğasına uygun olarak temel düzeyde karşılaştırmalı çözümleme yöntemiyle Kazak öğrencilerin Türkçe dilbilimsel yeterliliklerini geliştirmeye yönelik bütüncül ve uygulamalı bir pedagojik model geliştirilmiştir. İlgili modelde yöntemin temel aşamaları, öğretim ilke ve stratejileri, öğretme-öğrenme etkinlikleri, öğretmen ve öğrencinin rolü açıklanmıştır. Bütün bu bileşenlerden hareketle "Karşılaştırmalı Çözümleme Yöntemi Temelinde Türkçe (A2 düzeyi)" seçmeli ders programı ve etkinlikler geliştirilmiştir. Pandemi süreci nedeniyle deneysel işlem on beş hafta boyunca ZOOM platformunda yürütülmüştür. Deney grubu öğrencilerine karşılaştırmalı çözümleme yöntemiyle hazırlanan etkinlikler uygulanmıştır. Kontrol grubu öğrencilere ise geleneksel yönteme göre dersler işlenmiştir. Veri toplama aracı olarak Gazi TÖMER tarafından hazırlanan "Türkçe Seviye Tespit Sınavı" ve "Türkçe Yeterlik Sınavı Dilbilgisi ve Yazma" bölümleri, "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler için t-testi ve karışık ölçümler için ANOVA testi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda deney ve kontrol gruplarının ön test dilbilgisi puanları ile ön test yazma puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin dilbilgisi başarı düzeylerinin deney öncesinden sonrasına anlamlı farklılık gösterdiği ve bu farkın deney grubu lehine anlamlı ve geniş düzeyde olduğu bulunmuştur. Böylece karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Kazak öğrencilerin temel düzeyde dilbilgisel doğrulukla ilgili yeterliliklerini geliştirmede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İki grubun yazılı sınavdaki başarı düzeyleri karşılaştırıldığında karşılaştırmalı çözümleme yönteminin Kazak öğrencilerin yazma başarısı üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu görülmüştür. Bu durum lehçeler arasındaki benzerlikler ve farklılıklara dayalı yöntemin Kazak öğrencilerin temel düzeyde Türkçe yazım denetimi, söz varlığı, sözcük denetimi, dilbilgisel doğruluk ve genel dil varlığına ilişkin yeterliliklerinin gelişimine olumlu etkisi olduğunu göstermiştir. Ayrıca iki grubun yazılı sınavın birinci bölüm başarı düzeyleri arasındaki farkın istatistiksel olarak orta düzeyde; ilgili sınavın ikinci bölüm başarı düzeyleri arasındaki farkın geniş düzeyde olduğu bulunmuştur. Bu araştırmanın sonuçları, karşılaştırmalı çözümlemenin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Kazak öğrencilerin Türkçe dilbilimsel yeterliliklerinin geliştirilmesinde kullanılabilecek etkili bir yöntem olduğunu ortaya koymuştur.