Fen bilimleri ders kitapları ve öğretim programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜNEVVER DEMİRCİ
Danışman: Halil İbrahim Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Öğretmenlerin, öğrencilerin ve velilerin ilk olarak başvurdukları öğretim materyallerinden olan ders kitapları öğrencilere rehber ve yol gösterici önemli kaynaklardandır. Fen bilimleri dersi öğrencilere beceri kazandırılmasında büyük role sahip olan bir derstir. Bundan dolayı, fen bilimleri ders kitapları 21. yüzyıl becerilerini iyi ifade edebilmeli ve öğrenciler kazandırılması gereken beceriler bakımından yeterli olmalıdır. Araştırmalar ülkemiz eğitim sisteminde öğrencilere 21. yüzyıl becerilerinin kazandırılmasına yönelik güncellemelere gidilmesini ve bu yöndeki çalışmaların arttırılması gerektiğini göstermektedir. Yapılan birbirinden farklı rapor ve araştırmalarda 21. yüzyıl becerilerinin etkili şekilde bireylere kazandırılması için farklı yol haritaları sunulmakla birlikte derslerle bütünleştirilerek kazandırılmasının mümkün olduğu belirtilmektedir. Ayrıca öğretimde kullanılacak materyaller becerilerin geliştirilmesi bağlamında önemli görülmektedir. Bu çalışmada, 3-8. sınıflar fen bilimleri dersi ders kitaplarını ve 2018 yılında yayımlanan fen bilimleri dersine ait öğretim programında yer verilen kazanımları 21. yüzyıl becerilerini içermesi bakımından incelemek, yeni hazırlanacak olan öğretim programlarını ve eğitim öğretimin önemli materyallerinden olan ders kitaplarını çağımızın gerektirdiği beceriler bakımından zenginleştirilmesine ve yeniden gözden geçirilerek daha nitelikli hale gelmesine katkıda bulunabilmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada incelenen yazılı kaynaklar olan ders kitapları ve öğretim programı, doküman niteliğindedir. Bu sebeple çalışmanın araştırma yaklaşımı nitel araştırma yaklaşımı ve ele alınan yöntem ise doküman inceleme metodudur. Bu araştırmanın veri kaynağını 2023-2024 eğitim ve öğretim döneminde okullarda okutulan 3-8. sınıflar fen bilimlerine ait ders kitapları, her sınıf düzeyinden bir kitapla toplamda altı adet kitap ile 2018 yılına ait fen bilimleri dersinin öğretim programında yer alan 3-8. sınıf düzeylerindeki kazanımlar oluşturmaktadır. Araştırma verileri, P21 kısaltmasıyla da belirtilen 21. yüzyıl öğrenme ortaklığının oluşturmuş olduğu 21. yüzyıl beceri çerçevesinde hazırlanmış 21. yüzyıl becerilerini içeren inceleme formu ile toplanmıştır. Fen bilimleri ders kitaplarındaki ve öğretim programındaki kazanımları 21. yüzyıl becerileri bakımından incelenmesinde kullanılan teknik nitel veri analiz türlerinden betimsel analiz tekniğidir. Çalışmanın sonucunda 3-8. sınıflara ait ders kitaplarında toplam 695 içerik ve fen dersi öğretim programında yer alan 302 kazanım 21. yüzyıl becerileri bakımından incelenmiştir. Ders kitaplarının tümünde öğrenme ve yenilik becerisinin alt boyutu olan eleştirel düşünme ve problem çözmeye diğer becerilerden daha yoğun yer verildiği görülmüştür. Tüm ders kitaplarının içeriklerinde bilim, medya ve teknoloji becerisinin alt boyutu olan medya okuryazarlığı ve yaşam-kariyer becerisinin alt boyutu olan esneklik ve uyum becerileri en az yer alan beceriler olarak bulunmuştur. Kazanımlarda tüm sınıf düzeylerinde en çok öğrenme ve yenilik becerisinden eleştirel düşünme ve problem çözmenin yer aldığı en az ise öğrenme ve yenilik becerilerinden iş birliği becerisi olurken medya okuryazarlığı becerisine hiçbir sınıf düzeyindeki kazanımlarda yer verilmediği görülmüştür. Ders kitaplarının içeriklerinin 21. yüzyıl becerilerini içermesi bakımından karşılaştırdığımızda; en fazla beceriyi içeren 6. sınıf ders kitabı olurken, en az 4. sınıf ders kitabı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf düzeylerine göre kazanımlar 21. yüzyıl becerilerini içermesi bakımından karşılaştırıldığında; en fazla beceriyi içeren kazanımlara sahip olan sınıf düzeyi 6. sınıf kazanımları iken, en az beceri içeren sınıf düzeyi 3. sınıf kazanımları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ders kitapları ve kazanımlar 21. yüzyıl becerilerini içermesi bakımından incelendiğinde fiziksel olaylar konu alanının diğer konu alanlarına göre en fazla 21. yüzyıl beceri içeriğine sahip olduğu sonucuna varılırken, en az beceri içeriğine sahip olan konu alanının ise dünya ve evren olduğu tespit edilmiştir. Ders kitaplarındaki içerikler ve öğretim programındaki kazanımlar 21. yüzyıl becerileri bakımından incelendiğinde sonuçların birbirine en fazla ve en az yer alan beceri bakımından paralel olduğu sonucuna varılmıştır. Hem ders kitaplarında hem de öğretim programında öğrenme ve yenilik becerilerine daha fazla ağırlık verildiği görülürken, ders kitaplarındaki içeriklerde yaşam ve kariyer becerilerine, öğretim programı kazanımlarında ise bilgi, iletişim ve teknoloji becerilerine en az yer verildiği tespitine ulaşılmıştır. Ayrıca 21. yüzyıl becerilerinin ders kitaplarındaki içeriklerde ve öğretim programında yer alan kazanımlarda dengeli ve düzenli dağılım göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlara dayanarak 21. yüzyıl becerilerinin fen bilimleri ders kitaplarına ve öğretim programındaki kazanımlara homojen bir şekilde dağılımının yapılması ve 21. yüzyıl becerilerini içermesi açısından zenginleştirilmesi önerilebilir.