Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İrem ÇELİK
Danışman: Bensu Karahalil
Özet:
Porselen beyaz tenin küresel bir popülerlik kazanmasıyla birlikte cilt beyazlatıcı kremler kozmetik sektörünün en hızlı büyüyen pazarlarından biri haline gelmiştir. Cilt beyazlatıcı kremlerin içeriklerinde kasıtlı veya kazara bulunduğu bilinen ağır metallerin varlığı, gittikçe yaygınlaşan kullanımları nedeniyle güncel bir araştırma konusu haline gelmiştir. Dermal yolla alınan ve vücutta biriken ağır metallerin zamanla topikal ve sistemik sağlık sorunlarına yol açtığı bilinmektedir. Son yıllarda yapılan çeşitli araştırmalar, meme kanseri başta olmak üzere kanser türlerinin görülme sıklığı, cilt hassasiyetleri, solunum bozuklukları, doğurganlık sorunları, çoklu düşükler ve genetik bozukluklar ile kozmetik ürünlerin kullanımı arasında doğrudan bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Çeşitli kimyasalların dermal maruziyetinden kaynaklanan olası istenmeyen sağlık etkileri bilinmekte olmasına rağmen, kozmetiklerde dermal riskin değerlendirilmesi hakkında yeterli veri mevcut değildir. Yapılan çalışma, ülkemizde yaygın olarak bulunan cilt beyazlatıcı kremlerdeki ağır metallerin konsantrasyonlarının belirlenmesi ve olası sağlık risklerinin değerlendirilmesini amaçlayan bir piyasa araştırması niteliğindedir. Bu tez çalışmasında yerel marketlerden ve internet satış sitelerinden temin edilen 37 cilt beyazlatıcı kremde bulunan antimon, arsenik, cıva, kadmiyum, kurşun ve nikel düzeyleri İndüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometresi (ICP-MS) ile analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre antimon dışında tüm elementlerin bu ürünlerde tespit edilebilir seviyelerde olduğu ve arsenik ve nikelin tüm numunelerde belirlenen yasal limitlerin altında bulunduğu görülmüştür. Yurt dışı menşeili numunelerin yedisinde cıva, kadmiyum ve kurşun için limit dışı seviyeler tespit edilmiş olup, ülkemizde üretilen tüm kremlerde ise ağır metal seviyeleri belirlenen limitlerin altındadır. Yapılan dermal risk değerlendirmesine göre 37 üründen sadece iki ürünün kullanımı halk sağlığı açısından güvenli bulunmuştur. Araştırmaya dahil edilen diğer cilt beyazlatıcı kremlerde, sistemik maruziyet dozu, NOAEL, güvenlilik sınırı, tehlike katsayısı, tehlike indeksi ve yaşam boyu kanser riski gibi farklı parametreler kullanılarak yapılan dermal risk değerlendirmesine göre arsenik, cıva, kadmiyum, kurşun ve nikel için sağlık açısından için güvenli olmayan sonuçlar elde edilmiştir. Halk sağlığı ve güvenliği için cilt beyazlatıcı kremlerin üretim prosesi, kalite kontrol testleri ve sağlık risklerinin değerlendirilmesi basamaklarının regülasyonlarla düzenlenmesi önemli bir gereklilik olarak görülmektedir.
Anahtar Kelimeler : Cilt beyazlatıcı kremler, ağır metal, elementel impürite, risk değerlendirme