Morfin bağımlısı ratlarda yoksunluk döneminde sükroz tüketiminin anksiyete, depresyon ve yeme davranışı üzerine etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERKAN ASLAN

Danışman: Eda Köksal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Madde bağımlılığı son yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Bu çalışmada morfin yoksunluk döneminde sükroz tüketimi ile serum insülin ve leptin seviyesi, beyin Dopamin-2 reseptör(D2R) ifadesi, yem tüketimi ve anksiyete-depresyon bulguları arasındaki ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada kullanılan 36 erkek Wistar rat 6 gruba (kontrol, sükrozsuz, %5'lik sükroz, %10'luk sükroz %20'lik sükroz, bağımlılık test grubu) ayrılmıştır ve 14 gün boyunca kontrol grubuna i.p. salin diğer gruplara i.p. morfin uygulaması yapılmıştır. 14 gün sonra bağımlılık test grubuna nalokson uygulanarak bağımlılık semptomları gözlemlenmiş ve bu grup sakrifiye edilmiştir. Diğer gruplar 1 hafta süresince farklı oranlarda sükrozlu su ile ad libitum olarak beslenmiştir. Deney süresince ratların yem, su tüketimleri ve vücut ağırlıkları ölçülmüştür. Deney protokolünün sonunda anksiyete ve depresyonun belirlenmesi için yükseltilmiş artı labirent ve zorunlu yüzme testleri uygulanmış ve ardından ratlar sakrifiye edilmiştir. Ratların serum leptin ve insülin seviyeleri ELISA yöntemiyle, beyin dokusunda D2R ifadesi ELISA ve indirekt immünohistokimyasal yöntemle belirlenmiştir. Yoksunluk döneminde yem tüketim miktarının sükrozsuz grupta arttığı, sükroz alan gruplarda azaldığı belirlenmiştir (p 0,05). Nükleus akumbens D2R immünoreaktivitesinin %10'luk sükroz grubunda kontrol grubuna göre azaldığı belirlenmiştir (p<0,05). Gruplar arasında ELISA insülin ve D2R düzeylerinde anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Leptin seviyesinin %20'lik sükroz grubunda %10'luk sükroz ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Sonuç olarak yoksunluk döneminde sükroz tüketen ratların yem tüketimlerinin azaldığı, sıvı tüketimlerinin arttığı görülmüştür. Ayrıca beyin D2R ifadesinin sükroz tüketimine bağlı olarak en çok %10'luk sükroz grubunda azaldığı görülmektedir. Madde yoksunluğu döneminde tüketilen şekerli içeceklerin ve besinlerin beyin ödül sistemi, anksiyete ve depresyon seviyesi ile olan ilişkisi hakkında daha aydınlatıcı yorumlar yapılabilmesi için hayvan deneyleri çalışmalarının klinik çalışmalar ile desteklenmesine ihtiyaç vardır.