Haci Murat Utar'in anlatilarinin performans teoriye göre değerlendirilmesi.
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN TAŞDEMİR
Danışman: HAMİYE DURAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk halk anlatıları hakkında bugüne kadar birçok çalısmalar yapılmıstır.?Canlı Bir Gösterim? çerçevesinde, biz kendi çalısma alanımız olan, Kars yöresine baktıgımızda; sözlü kültür geleneginin, bu yörede günümüzde hâlen zengin imkânlara sahip bir devamlılık arz ettigini görmekteyiz. Bizim ele aldıgımız Karslı Hacı Murat Utar'ın halk anlatılarının dısında, bölge arastırıldıgında, bir kisinin çalısmalarının kifâyet etmeyecegi kapsam da bir çalısma alanı söz konusudur. Yörede halk anlatılarının ?Performans Teori (Canlı Bir Gösterim)? kuramıyla örtüsen ve incelenebilir, açıklanabilir bir simdiki zamanı ihtiva etmesi, durumuyla çalısmamızın, bu kuram çerçevesinde daha faydalı olacagına inandık. Çalısmamızda, Performans Teorinin izahı üç kısımda incelenmektedir. Bu bölümler içerisinde performans Teorisinde doku ve baglam, mesaj ve iletisim, sosyal çevre baslıklarıyla bilgi verdikten sonra bunların ısıgında performans teori'nin (Canlı Bir Gösterim) ne oldugunun anlasılmasını saglamaya çalısarak, bu teori çerçevesinde konumuzu inceledik. Halk Anlatılarının Genel Özellikleri hakkında, bilgiler vererek kendi anlatılarımız paralelinde tespitler yapmaya çalıstık. Bu tespitlerimizin ilki Kars yöresindeki hikâyecilik gelenegi ve halk hikâyelerinin konularının ve kaynaklarının neler oldugu hakkında özetle bir fikir sahibi olmak ve Hacı Murat Utar'ın halk anlatılarındaki yerini tespit etmektir. Bu cümleden hareketle bu manada önbilgileri olusturarak gelenegin daha anlasılır olmasını saglamak amacını gerçeklestirmek istedik. Anlatıların arastırma konusu kapsamında derlenen anlatı metinleri, baglam (=context) özellikleri hesaba katılarak, Edebiyat ve Halk biliminin metotlarının yardımıyla tahlil edilmeye çalısılmıstır. Bu tahliller Metin (halk hikayesi), Anlatıcı (hikayeci),Anlatıların Dinleyici çevresi baslıkları altında yapılmıstır. Birinci bölüm Hacı Murat Utar'ın hayatını anlatırken Anlatıcımızın basından geçen önemli olaylar, tarihler, anlatı repertuvarını olusturmaya basladıgı zamanlar ve bugünkü durum verilmistir. Ayrıca zaman zaman anlatıcımızın beyanatlarına yer verilmis ve bu beyanat çerçevesinde anlatı geçmisi ve sanatçı kisiligi yansıtılmaya çalısılmıstır. kinci bölümde, Hacı Murat Utar`ın repertuvarındaki halk anlatılarının mahiyeti, tesekkülü hakkında bilgi verdikten sonra, anlatılarındaki anlatım problemlerini ele almaya çalıstık. Bu cümleden olarak, önce anlatıların motif halkaları ve olay örgüsü daha sonra da sırasıyla tema-konu, zaman, mekân, sahıs kadrosu, bakıs açısı ve anlatıcısı ile anlatım tarzları gibi meseleler degerlendirilmistir. Anlatıların dil ve anlatım özellikleri hakkında, genel bir bilgi verdikten sonra, anlatılardaki kahramanların isimleri ve bunu müteakip sırasıyla benzetmeler, ses taklidi kelimeler, deyimler ve mizah alt baslıklarıyla anlatıların dil ve anlatım özellikleri incelenmistir. ?Kaynakça? da çalısmanın hazırlanması sırasında, yararlandıgım kaynaklar alfabetik bir düzene baglı kalınarak, verilmis ve bu eserlerden yapmıs oldugumuz alıntılar, çalısmamızın içinde belirtilmistir. 130 Anlatıların anlatı metinleri, anlatıcının anlatmıs oldugu, yöresel agız tarzıyla verilmistir. Halk anlatılarında geçen anlamı bilinmeyen kelime ve ifadeler, degisik kullanılan kelimeler, ?Sözlük? kısmında açıklanmıstır. Bu Çalısmanın sona ermesinde bazılarının isimlerini yazdıgım, bazılarından ise maalesef bahsedemedigim Kars'ın Akyaka lçesi ve Büyük Aküzüm köyündeki dost ve arkadaslarıma, özellikle anlatıcımız Hacı Murat Utar'a tesekkür etmeyi zevkli bir vazife saymaktayım. Tezin hazırlanması sırasında öneri ve görüsleri ile danısmanlık yaparak beni yönlendiren sayın hocam Yrd.Doç.Dr.Hamiye DURAN ve yine degerli görüslerinden faydalandıgım Prof.Dr.M.Öcal OGUZ'a tesekkürü bir borç bilirim.