Yeşil eşzamanlı topla dağıt araç rotalama problemiiçin bir hiper sezgisel algoritma

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BÜŞRA OLGUN

Danışman: FULYA ALTIPARMAK BAYKOÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İşletmeler günümüzün rekabetçi koşullarında ayakta kalabilmek için maliyetlerinin önemli bir parçası olan lojistik maliyetlerini azaltmaya çalışmaktadırlar. Bu durum, işletmeleri lojistik faaliyetlerini daha etkin bir şekilde sürdürmenin yollarını aramaya zorlamaktadır. Araç rotalama problemi (ARP), bir grup müşterinin taleplerini karşılamak için sınırlı sayıda aracın bir veya birden fazla amacı eniyileyecek şekilde rotalanması olarak tanımlanır. Lojistik faaliyetlerde, tesislerden müşterilere dağıtım yapmanın yanısıra müşterilerden tesislere ürün toplamak da söz konusu olabilmektedir. Bu tezde, müşterilerin toplama ve dağıtım taleplerinin eşzamanlı karşılandığı ARP dikkate alınmıştır. Bu problem literatürde eşzamanlı topla-dağıt ARP (ETDARP) olarak bilinir. Son zamanlarda çevresel problemlere olan farkındalığın artması ve lojistik faaliyetlerde kullanılan araçların zararlı gaz salınımları, ARP'de çevresel etkilerin göz önüne alınmasını gerekli kılmıştır. Bu tezde ele alınan ETDARP için yakıt tüketimi maliyetinin enazlanması amaçlanmış ve problem yeşil ETDARP (Y-ETDARP) olarak adlandırılmıştır. Y-ETDARP'ın çözümü için öncelikle literatürden bir matematiksel model uyarlanmıştır. Problem, NP-zor problemler sınıfında yer almaktadır. Bu nedenle, orta ve büyük boyutlu Y-ETDARP'ın çözümü için iteratif yerel arama ve değişken komşu iniş tabanlı bir hipersezgisel algoritma (İYA_HS) geliştirilmiştir. İYA_HS ile farklı boyuttaki Y-ETDARP çözülmüş ve toplam yakıt tüketimi maliyetinde %3,16 azalma sağlanmıştır. Ayrıca, literatürde ETDARP için geliştirilmiş olan sezgisel algoritmalar ile İYA_HS çözüm kalitesi ve çözüm zamanı açısından karşılaştırılmış ve bu algoritmalar ile benzer performansa sahip olduğu görülmüştür.