Demokrat Parti'nin kuruluş çalışmaları ve çok partili siyasi hayata katkıları (1939-1950)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2001

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DÖNDÜ BAL AKKAŞOĞLU

Danışman: MEHMET ŞAHİNGÖZ

Özet:

ÖZET Türkiye'de 1945 yılına kadar gerçek anlamda çok partili siyasi hayata geçilememiştir. Türkiye, Cumhuriyet rejiminin yerleşebilmesi, ya da sonraki yıllarda II. Dünya Savaşı gerekçeleriyle 22 yıl tek partili rejim ile yönetilmiştir. Türkiye II. Dünya Savaşına girmemiştir, ancak savaşın ekonomik sıkıntılarını kendi içinde en ağır şekilde yaşamıştır. Ekmek karneye bağlandı, ülke içinde karaborsa başladı, Devlet bütçe açıklarını kapatmak amacıyla, Milli Korunma Kanunu ve Varlık Vergisi ile kapatmaya çalıştı. Bu kanunlar ekonomik sıkıntı içinde olan halkı daha da büyük sıkıntılara soktu. Bu durum halkın CHP'den uzaklaşmasına neden oldu. II. Dünya Savaşı demokrasilerin zaferiyle sonuçlandı. Rus tehdidine karşı yönünü Batı'ya çeviren Türkiye, San Francisco'da Birleşmiş Milletler Beyannamesine imza koyarken Milli Şefli yönetimin yerine Türkiye'de "demokrasiye geçiş"in teminatı da verildi. Türkiye'nin dış politikasındaki gelişmeler; ülke içersinde yaşanan ekonomik sıkıntılar, TBMM'de de yankılandı. 1944-1945 bütçe görüşmeleri ve Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu görüşmelerinde muhalefet kendini iyice hissettirdi. Muhalefetin diline basın tercümanlık yaptı, en büyük destekçisi oldu. Muhalefetin öncüleri CHP meclis grubuna dörtlü takriri verdiler. Takririn reddedilmesi ile birlikte, basında başlayan karşılıklı çatışmalar, takrire imza koyanların CHP'den ihracına neden oldu. Ancak bu ihraç olayı ve istifalar tabandan gelen destekle birlikte Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü tarafından 7 Ocak 1946'da DP'nin kurulmasına neden oldu.DP, hileli seçim olarak tarihte kötü bir iz bırakan 1946 seçimleri ile Mecliste yerini aldı. DP'nin Meclise girmesi ve CHP'ye karşı muhalefeti, zaman zaman "geçiş süreci" tıkanıklıklarına, zaman zaman da çeşitli siyasi krizlere yol açtı. Yeni seçim yasasının Meclisten çıkmasını başaran DP, 1950 seçimlerinde halkın tamamının desteğiyle iktidara gelmiştir. Çok partili siyasi hayata geçişte önemli bir rol oynayan DP, 1950-1960 yılları arasında iktidarda kalmıştır.