Biyoloji öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEYDA SEVİNÇ AYYILMAZ
Danışman: SULTAN ÇIKRIK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, biyoloji öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeylerini belirlemek, bu düzeylerin çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek ve iki okuryazarlık türü arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin Biyoloji Öğretmenliği lisans programında öğrenim gören (1., 2., 3. ve 4. sınıf) toplam 62 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Dijitalleşmenin hız kazandığı günümüzde öğretmenlerin, medya içeriklerini eleştirel şekilde analiz edebilme ve teknolojiyi etkin kullanabilme becerilerine sahip olmaları büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının medya ve teknoloji okuryazarlık düzeyleri cinsiyet, akademik başarı, mezun olunan lise türü, ebeveyn eğitim durumu, sınıf düzeyi ve dersle ilgili çalışma yapmak için ekran başında geçirilen süre gibi değişkenlere göre değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, biyoloji öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeylerinin genel olarak yüksek seviyede olduğunu göstermektedir. Medya okuryazarlığı düzeylerinde cinsiyet, anne eğitim durumu ve sınıf seviyesi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmazken; akademik başarı, mezun olunan lise türü, baba eğitim durumu ve ekran başında geçirilen süre değişkenlerinin anlamlı farklılıklara yol açtığı belirlenmiştir. Özellikle Anadolu ve Fen Lisesi mezunları ile babası lise mezunu olan adayların medya okuryazarlığı becerilerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca ekran başında geçirilen sürenin "erişim" becerilerini olumlu etkilediği; analiz, değerlendirme ve iletme alt boyutlarında belirgin bir etkisinin olmadığı bulunmuştur. Bununla birlikte akademik başarının analiz becerilerini olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Teknoloji okuryazarlığı açısından incelendiğinde ise, cinsiyet değişkeninin "teknolojinin doğası", "tasarlanmış dünya", "tasarım" alt boyutlarında ve ölçeğin genelinde erkek öğrenciler lehine anlamlı fark oluşturduğu görülmüştür. Mezun olunan lise türü teknoloji okuryazarlığında da etkili olmuş, Anadolu ve Fen Lisesi mezunlarının puanları daha yüksek bulunmuştur. Diğer değişkenlerin (anne-baba eğitim düzeyi, akademik başarı, sınıf seviyesi vb.) teknoloji okuryazarlığı üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildir. Araştırmanın bir diğer önemli sonucu ise, medya okuryazarlığı ile teknoloji okuryazarlığı arasında orta düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişkinin tespit edilmesidir. Bu bulgu, her iki becerinin birbiriyle ilişkili olduğunu ve birlikte geliştirilebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, biyoloji öğretmen adaylarının medya ve teknoloji okuryazarlıklarının geliştirilmesi, dijital çağın gerekliliklerine uyum sağlamaları açısından büyük önem taşımaktadır. Elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının medya ve teknoloji okuryazarlığı becerilerinin geliştirilmesinde bireysel ve çevresel faktörlerin etkili olduğunu ortaya koymakta; öğretmen eğitimi programlarında bu becerilerin gelişimine yönelik eğitim içeriklerinin artırılması önerilmektedir.