Görme engelli bireylerin ekran okuyucu yazılımları öğrenme ve kullanma deneyimlerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP ÜNAL

Danışman: Cem Aslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın genel amacı, görme engelli bireylerin ekran okuyucu yazılımları öğrenme ve kullanma deneyimlerinin incelenmesidir. Araştırma fenomenoloji yaklaşımıyla nitel bir araştırma olarak uygulanmıştır. Araştırmanın katılımcıları ölçüt örneklem yöntemi ile belirlenmiş ve toplamda 16 görme engelli bireyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bireylerin deneyimleri 3 tema altında kodlanmıştır. Bunlar; kullanım pratikleri, kullanıma ilişkin deneyimler ve öneriler. Bulgular, bireylerin öğrenme kanallarının çeşitlilik gösterdiğini ve tek bir kaynak veya yöntemden ziyade birden fazla kişi ve yöntem kullandıklarını, gerekli durumlarda kendilerinin çeşitli yöntemler geliştirdiği yönündedir. Bununla birlikte yazılımın avantajlar olduğu kadar kullanım sırasında gerek yazılımdan kaynaklı gerek de çeşitli etmenlerden kaynaklanan dezavantajları olduğu görülmüştür. Öneriler bölümünde ise görme engelli bireyler ekran okuyucu seçimine yönelik, yazılımın öğretimine yönelik ve yapısal/teknik özelliklere yönelik öneriler sunmuştur. Araştırma ekran okuyucu yazılımın öğrenimi ve kullanımına dair olumlu ve olumsuz deneyimleri aktarmaktadır. Bu deneyimlerden yola çıkarak yazılımı kullanmayı öğretecek olan öğretmenlere, yazılım geliştiriciler için erişilebilir web sitesi ve uygulamalar konusunda ve politika yapıcılara mevcut eğitim programının iyileştirilebilmesi için öneriler sunmaktadır.