Matematik Öğretmenlerinin Gerçek Yaşam Bağlamları İçeren Problemleri Kurma Süreçlerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ATA OKUYUCU
Danışman: Sebahat Yetim
Özet:Bu araştırmanın amacı, matematik öğretmenlerinin gerçek yaşam bağlamları içeren problem kurma süreçlerinde izledikleri aşamaları, bu süreçleri etkileyen faktörleri ve tercih ettikleri bağlam türlerini incelemektir. Araştırmada yapılandırmacı gömülü teori yöntemi kullanılarak nitel bir araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemleri (kolay erişilebilir durum ve ölçüt örnekleme) ile belirlenen, 26 matematik öğretmeninden oluşmaktadır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla bireysel görüşmeler yoluyla toplanmış; görüşmeler ses kaydına alınarak kelimesi kelimesine transkribe edilmiştir. Elde edilen veriler ilk kodlama, odaklı kodlama ve teorik kodlama aşamalarından oluşan üç aşamalı bir süreçle analiz edilmiştir. Kodlama aşamaları süresince verilerin sistematik biçimde düzenlenmesi ve görselleştirilmesi amacıyla MAXQDA adlı nitel veri analizi yazılımı kullanılmıştır. Araştırma bulguları, öğretmenlerin problem kurma sürecini planlama, yapılandırma ve değerlendirme olmak üzere sistematik ve döngüsel bir süreç olarak ele aldıklarını göstermektedir. Öğretmenler bağlam belirlerken öğrencilerin ön bilgilerini, ilgi alanlarını, gerçek yaşam deneyimlerini ve bilişsel gelişim düzeylerini dikkate almaktadır. Bağlamı yalnızca "kamuflaj" işlevi gören yüzeysel bir unsur olarak değil, matematiksel düşünmeyi yapılandıran işlevsel bir bileşen olarak kullanmaya yönelmektedir. Bununla birlikte, bazı durumlarda bağlamın yalnızca problemi gerçekçi göstermek amacıyla kullanıldığı ve matematiksel yapıyla tam olarak bütünleşmediği de belirlenmiştir. Bulgular, problem kurma sürecini etkileyen temel faktörlerin öğrenci özellikleri, öğretim programının yapısı ve sınırlılıkları, problemin yapısal özellikleri, bağlamın yapısı ve öğretmenlerin mesleki yeterlikleri olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak araştırma, matematik öğretmenlerinin gerçek yaşam bağlamlarına dayalı problem kurma süreçlerine ilişkin kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Özellikle öğretmen eğitiminde bağlam temelli problem kurma becerilerinin hem kuramsal hem uygulamalı boyutlarda desteklenmesi gerektiğine işaret etmektedir.