Türkiye'de ilköğretimin geleceği üzerine stratejik öngörüler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİDAN BUDAK
Danışman: Serkan Koşar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı Türkiye'de ilköğretimin mevcut durum analizini yaparak, sorun alanlarının tespiti, yaratıcı ve yenilikçi çözümlerle ilköğretimde niteliğin geliştirilmesi, erişimde eşitliğin ve fırsat adaletinin sağlanması ve teknolojik dönüşümün nasıl sürdürüleceği konularında olası gelecek senaryolarını belirlemek, öngörüler oluşturmak ve alternatif politika önerilerinde bulunmaktır. Bu amaçla nitel araştırma yöntemi ve fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıları belirlemek amacıyla amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmada nitel veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmaya 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Ankara'nın çeşitli ilçelerinde bulunan resmi okullarda görev yapan 10 okul yöneticisi ve 10 öğretmen, Ankara'daki çeşitli üniversitelerde görev yapan 6 eğitim yönetimi akademisyeni katılmıştır. Katılımcılarla yüz yüze ve çevrim içi görüşmeler gerçekleştirilmiş, yapılan görüşmeler ses kayıt cihazı ve not alma yöntemi kullanılarak kayıt altına alınmış ve elde edilen kayıtlar çözümlenmiştir. Elde edilen veriler, betimsel analiz ve içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçları katılımcıların çoğunlukla ilköğretim sisteminin temel bilgi, beceri, davranış kazandırma ve milli ahlaka uygun yetiştirme, ilgi ve yeteneklere uygun üst öğrenime hazırlama temel amaç ve görevlerini gerçekleştirmede yetersiz olduğu ve bunun da en önemli nedeninin sistemin merkezi sınavlara hazırlama ve test çözmeye odaklanmasından kaynaklandığı yönünde görüş belirtmişlerdir. İlköğretim kurumlarında niteliğin artırılması konusunda, eğitime ve okullara ayrılan bütçenin yetersiz olması ve verimli kullanılmaması, öğretmen maaşlarının yetersizliği, fiziksel koşullarda yetersizlik ve eşitsizlik, işlevsel ve estetik olmayan okul binaları, öğretmen niteliği, zorunlu eğitim süresi ve eğitimin niteliği sorunu, çoktan seçmeli teste dayalı bilgi düzeyinde ölçme ve değerlendirme yapılması, sosyoekonomik eşitsizlikler nedeniyle teknolojiye erişimde eşitsizlikler, denetimin yetersiz olması ve nitelikli yönetici yetiştirme ve atama yapısının oluşturulamaması, ailelerin sosyoekonomik düzeyleri ve bölgelerin gelişmişlik düzeyinden kaynaklı eğitim bölgeleri arasında akademik başarı farkı, politikaların sonuçlandırılmadan sıklıkla değiştirilmesi ve siyasi ideoloji hakimiyeti niteliğin artırılmasında karşılaşılan temel sorunlar olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın bulguları, geleceğin ilköğretim sistemi üzerinde dijitalleşme, küreselleşme ve demografik değişim eğilimlerinin baskın eğilimler olacağı sonuçlarına ulaşılmıştır. Geleceğin ilköğretim sisteminde okulların örgün ve çevrim içi eğitimin birbirini desteklediği harmanlanmış öğrenme sistemine geçeceği; öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve sosyal gelişimlerini her açıdan destekleyen daha kompleks okul mekanlarının olacağı ve okulların sosyal beceriler kazandırma ve kültürel değerleri aktarma işlevlerini önemle sürdüreceği; geleceğin ilköğretim sisteminde öğretmenin, çağın gereklerine uygun mesleki açıdan sürekli gelişim içerisinde olan, dijital yeterliğe sahip ve bilgi aktaran konumundan rehber konumuna geçeceği; geleceğin öğrenci özellikleri ve becerilerine ilişkin olarak ise de kendi öğrenme süreçlerini yöneten, 21.yy. becerilerine, ulusal ve evrensel değerlere sahip, daha bireysel düşünen ve yaşayan bireyler olacakları sonuçlarına ulaşılmıştır. Eğitimde dijital dönüşümün rolüne ilişkin, eğitimin içeriğini zenginleştirme, eğitime eşit erişim fırsatı ve esnek koşullar sağlama, kişiselleştirilmiş eğitim imkânı sağlama sonuçlarına ulaşılmıştır. Dijital dönüşümle sanal sınıfların, sosyal becerilerin geliştirilmesi konusunda geleneksel sınıfların yerini alamayacağı ancak eğitimin kesintiye uğradığı kriz durumlarında kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Teknolojinin erişebilirliğe ve nitelikli bir ilköğretim sistemine katkısının gerçekleşebilmesi için herkesin teknolojiye eşit şekilde erişmesi gerektiği ancak salt teknolojiye erişimin niteliği artırmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Dijital dönüşümün öğretmen eğitimi ve mesleki gelişim çalışmalarında, dijital öğrenme süreçlerinde yetkin öğretmenler için öğretmen eğitimi programlarına teknoloji entegrasyonunun gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Dijital dönüşümün mesleki gelişim çalışmalarında erişim kolaylığı, içerik zenginliği sağlama ve dijital becerileri geliştirmeye yönelik sürekli mesleki gelişim fırsatı sunma konularında etkili olacağı sonuçlarına ulaşılmıştır.