Mekansal bir kompozisyon bileşeni olarak boşluğun algılanma düzeyi ve gerilim ölçütü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN HİSARLIGİL
Danışman: NEVİN GÜLTEKİN
Özet:MEKANSAL BİR KOMPOZİSYON BİLEŞENİ OLARAK BOŞLU?UN GÖRSEL ALGILANMA DÜZEYİ VE GERİLİM ÖLÇÜTÜ (Yüksek Lisans Tezi) Hakan HİSARLIGİL GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Ekim 2001 ÖZET Bu çalışmada, üç boyutlu mekansal kompozisyonlarda doluluk ve boşluk ilişkileri ile, bu ilişkilerde oluşan biçim-zemin gerilimlerinin ve dengelenme düzeylerinin görsel algı kalitesi açısından önemi irdelenmektedir. Bu amaca uygun olabileceği düşünülerek, hem kentsel mekanı fiziksel bir doku olarak inceleyen bir kuram, hem de psikolojide görsel algılamanın temel ölçütlerini belirlemede etkin bir yöntem olarak kabul edilen "biçim-zemin" ilişkisi, çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Görsel algılama açısından önemli bir ölçüt oluşturan bu temel karşıtlık, karşıtlık ilişkisinin var ettiği "gerilim", ve buna bağlı olarak denge kavramları bağlamında irdelenecektir. Dolayısıyla, bir kompozisyon bileşeni olarak boşluğu biçimlendirmenin mekansal algılama açısından önemi irdelenerek, mekansal bir malzeme olarak biçimlendirilebilen boşluğun biçimlendirilmesine ilişkin temel ölçütler tanımlanmaya çalışılmaktadır. Bu açıdan, doluluk-boşluk bileşenleri aralarında biçim-zemin ilişkileri olarak ortaya çıkan, uzaklık-yakınlık, yatay-düşey, içbükey-dışbükey, merkezcil-merkezkaç, ışık-gölge, hacim-yüzey gibi temelgerilimler tanımlanarak, boşluğun biçimlendirilmesinde nesnel birer ölçüt olabilme düzeyleri araştırılacaktır. Bu amaçla, görsel kompozisyonların algısal nitelik düzeyini belirlemede bir ölçüt olarak kabul edilen biçim-zemin ilişkisi ile, bu ilişkiye bağlı olarak oluşan temel gerilim türleri ve dengelenme düzeyleri, üç boyutlu kompozisyon olarak kentsel dış mekan örnekleri ile, iki boyutlu kompozisyon olarak halı ve kilim örnekleri, geleneksel dönem Anadolu'da incelenecektir. Bu örneklerin "gerilim" ve "denge" kavramları bağlamında okunması ile, varolan kentsel mekan ile, "gelişme"ye koşut olarak varolan kentsel mekanın yeniden üretilme sürecinde mekansal oluşumların niteliği açısından yaralı olabileceği düşünülen "boşluk"un tasarımı ve/veya biçimlendirilmesine ilişkin nesnel verilerin belirlenmesine çalışılmaktadır. Bu bağlamda kentsel mekanda "boşluğun görsel algılama düzeyi" ile, algılamanın doğrudan ilintili olduğu "gerilim" kavramı çözümlenerek, kentsel tasarım sürecindeki 'etkinliği' ve değerlendirme boyutundaki 'gerekliliği' tartışılmaktadır. Bilim Kodu: 5001012 Anahtar Kelimeler: Kompozisyon, Mekan, Kentsel Dış Mekan, Biçim-Zemin ilişkisi, Gerilim, Denge, Doluluk-Boşluk, Halı ve Kilim, Geleneksel Dönem Anadolu Sayfa Adedi: 105 Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Nevin TURGUT GÜLTEKÎN