Ortaokullarda öğretim zamanının etkililiğinin yönetici ve öğretmen görüşlerine değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MİRGUL ENTERİEVA
Danışman: FERUDUN SEZGİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ortaokullarda öğretim zamanının etkililiğinin yönetici ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesini amaçlayan bu araştırmada karma araştırma desenlerinden eş zamanlı üçgenleme deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ilişkisel tarama, nitel boyutunda ise olgubilim deseni benimsenmiştir. Araştırmanın nicel boyutu için evreni Ankara'nın Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Pursaklar, Sincan ve Yenimahalle ilçelerinde bulunan resmî ortaokullarda görev yapan öğretmenler oluşturmuştur. Örneklemin belirlenmesinde tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmış ve araştırmanın örneklemini 400 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmanın nicel verileri araştırmacılar tarafından geliştirilen "Öğretim Zamanı Tuzakları Ölçeği" ve "Öğretim Zamanının Etkililiği Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda 20 okul müdürü ve 20 öğretmenden oluşan katılımcıları belirlemek amacıyla amaçlı örneklem yöntemi altında ölçüt örnekleme ile maksimum çeşitlilik örneklemesi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri araştırmacılar tarafından geliştirilen açık uçlu ve sondalarla desteklenmiş yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmıştır. Nicel verilerin çözümlenmesinde basit korelasyon analizi, bağımsız gruplar için t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Nitel verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Nicel araştırma sonuçları, öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin kişisel ve örgütsel zaman tuzakları boyutlarında cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir şekilde değişmediğini göstermiştir. Bununla birlikte, yönetsel ve kavramsal düzenleme boyutlarında anlamlı bir şekilde değiştiği, kadınların yönetsel ve kavramsal düzenleme becerilerine ilişkin ortalama puanlarının erkek öğretmenlere göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin kişisel ve örgütsel zaman tuzakları ile kavramsal düzenleme boyutlarında eğitim değişkenine göre anlamlı bir şekilde değiştiği, yönetsel düzenleme boyutunda ise anlamlı olarak değişmediği belirlenmiştir. Öğretmen görüşlerinin yaş değişkenine göre kişisel ve örgütsel zaman tuzakları ile kavramsal düzenleme boyutlarında bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Bununla birlikte, yönetsel düzenleme boyutunda yaşa göre farklılaştığı belirlenmiştir. Öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin kıdem değişkenine göre kişisel ve örgütsel zaman tuzakları boyutlarında farklılık göstermediği, yönetsel ve kavramsal düzenleme boyutlarında ise kıdem değişkenine göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretim zamanının etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin hizmet süresi değişkenine göre tüm boyutlarda farklılaştığı belirlenmiştir. Nitel araştırma sonuçları, katılımcıların öğrencilerin genel olarak hazır bulunuşluk düzeylerinin düşük olduğu, buna bağlı olarak öğrencilerde disiplin sorunlarının yaşandığı görüşünde olduklarını göstermiştir. Ayrıca katılımcıların, okullar arasında bölgesel farkların olduğu, dezavantajlı bölgelerdeki okullarda öğrenim görmekte olan öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyleri ve akademik başarılarının daha düşük olduğu görüşünde oldukları belirlenmiştir. Ayrıca katılımcılar tarafından ebeveynlerin eğitim ve sosyo-ekonomik düzeylerinin genel olarak düşük olduğu belirlenmiştir. Okul yöneticileri öğretim zamanının genel olarak müfredatta belirlenen görevlerin yerine getirilerek etkili yönetildiğini belirtmişlerdir. Bununla birlikte, öğretim zamanı ve okul zamanının etkili yönetilmesinde eğitim sistemi, merkezi yönetim sistemi, eğitim programı içeriği, ikili öğretim sistemi, öğretmenlerden kaynaklanan sorunların yaşandığını belirtenler olmuştur. Okul yöneticileri, yoğun iş yükü, aşırı bürokrasi, rutin resmi prosedürler, plansız görev ve toplantılar gibi örgütsel zaman tuzakları nedeniyle istedikleri ya da düşündükleri şekilde öğretim zamanını yönetemediklerini, bu koşullarda kendilerini bireysel ve mesleki yönden geliştiremediklerini belirtmişlerdir. Ayrıca katılımcılar arasında, öğretim zamanının etkili yönetiminde, öğretmenlerde mesleğini benimseme, sınıf yönetimi, derse hazır girme, öğrencilere bireysel yaklaşma gibi yönetsel ve kavramsal düzenleme becerilerinin yetersiz olduğunu belirtenler olmuştur. Katılımcılar, sınıfta öğretim sürecine ve öğrenme etkinliklerine ayrılan 7 saatlik ders süresinin fazla, 40 dakikalık öğretim süresinin ise yeterli olduğunu belirtmişlerdir. Bununla birlikte, 40 dakikalık ders süresinin temel bilgileri vermede yeterli, ancak derinlemesine bilgi vermede yetersiz olduğunu belirtenlerin yanında, 40 dakikalık öğretim süresinin fazla olduğunu belirtenler de olmuştur. Okul yöneticileri, öğretim zamanının denetiminin müfettişlerin denetim ve yönlendirmesiyle, okul yöneticisinin derslere katılarak sağlanabileceğini belirtmişlerdir. Öğretmenler ise, denetimin öğretmenlerin vicdanına bağlı geliştiğini, bu nedenle öğretmenlerin öz denetimiyle sağlanabileceğini belirtmişlerdir. Okul yöneticileri, öğretim zamanının etkili kullanımına ilişkin öğretmenlerin öğretim zamanının etkili yönetilmesiyle ilgili bilinçlendirilmeleri konusunda hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim almaları, velilerin bilinçlendirilmesi, eğitim politikası düzenlenirken olası sorunları önlemek amacıyla eğitim-öğretimin asıl uygulayıcılarına sorularak düzenlenmesi gerektiğini önermişlerdir. Öğretmenler ise, ders saatlerinin azaltılması, öğretmenlerin ve velilerin bilinçlendirilmesi, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerinin artırılması yönünde önerilerde bulunmuşlardır.